İletileri Göster

Bu özellik size üyenin attığı tüm iletileri gösterme olanağı sağlayacaktır . Not sadece size izin verilen bölümlerdeki iletilerini görebilirsiniz


Mesajlar - turgayt

Sayfa: « 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 »
196
FAYDALI BİLGİLER / VOLEYBOL?DA ANTRENMAN PLANLAMASI
« : Aralık 18, 2008, 00:43:00 ÖÖ »


Tüm spor dallarında olduğu gibi voleybolda da başarılı olabilmek için antrenman teori ve metodolojisini ve onu oluşturan dallardan yararlanmak gerekmektedir.
İşini planlama ve organize etme ihtiyacı,antrenörün değişimini ve gelişimini tamamlayıcı bir unsurdur.

Yapılması gereken şunlardır:
A) Oyucunun kişisel gelişiminde ve takım performansının gelişiminde gitgide daha zor amaçlara ulaşma çabası, antrenör işini olabildiğince iyi yapmaya iter.
B) Bir takım için gerekli olan tüm şartları bulunduran uygun çalışma ortamı sağlanmalıdır (oyuncu sayısı,antrenman salonları,rekabet olanakları, para kaynakları v.b)
C) Takımın gelişiminde kolaylıklar sağlayacak, antrenörün gelişiminde gelişmeler önemledir.
Bu çıkış ve varış noktası etrafında gelişen yıllık antrenman planının oluşumunda bu gerekçelerin somutlaştırılması şarttır.Takımın çıkış noktasını,amacını ve hedefini bilinmeden,ne çalışma yapılabilir,ne de planlanabilir.

Planlama şu verileri içermelidir.
I. Oyuncuların fizik kapasiteleri
II. Becerilerin gelişiminde elde edilecek gelişim seviyesi
III.Kişisel motivasyonları
Oyuncuların gelişim ve performans planında amaçlanan varış noktasına gerçekçi ve kesin tanım getirilmeden de amaca varılmaz.

VOLEYBOL SPORUNUN ÖZELLİKLERI
Oyun anında gereken özellikler:
Voleybol, aralarda kısa molalar bulunan,yüksek şiddetli bir oyundur.Oyunu meydana getiren kısımlar,kendine özgü bir takım fiziksel özellikleri gerektirir.
Bu özelliklere;
a) Pas yapabilmek için parmak ve bilek kuvveti,
b) Blok ve smaç için yükseğe sıçrama yeteneği,
c) Esneklik ve çabukluk
d)Sahanın her yerinde çabuk hareket edebilme becerisi örnek olarak verilebilir.Tüm bunlara ek olarak;Voleybolda bir zaman sınırlaması olmadığı halde,2-3 saat süren maçlara rastlanmaktadır,buda kassal dayanıklılığı gerektirmektedir

Oyun Yeteneği
Taktiksel Beceri+ Yetenek
Tekniksel
(Genel/Özel Oyun Becerisi)
Kondisyon verimi
(Genel /özel)

SÜRAT
Blok/Smaç/Manşet/Plase/Pas
Plonjon/Yön değiştirme/Hızlı Hareket etme/Pozisyona girme
-------------------------------------------------------------------------------
ÇABUK KUVVET
I).Patlayıcılık
II).Başarama Kuvveti
III).Elastik kuvvet
-------------------------------------------------------------------------------
KUVVET
I).Maksi mal/Realitif
II).Eksentirik/Konsantirik
III).Izometrik
pozisyona girme Yavaşlama/hızlanma Pozisyon tutma
Ofnesif/Defensif sıçrama/Konma
mücadele Amortize etme
----------------------------------------------------------------------------------
ÇALIŞMA KAPASITESI
I).Aerobik kalsite
II).Vücut Kompozisyonu
III).Eklem hareketliliği Hızlı tempolu oyun Uzun spor yaşamı Sakatlanmanın azalması
IV).Kuvvette devamlılık
V). Aerobik kapasite Sıçrama, yön değiştirme, Dinlenme/yenileme pozisyona girme

PLANIN YAPISI
Antrenman planı,oyuncunun ve takımının gelişiminde rol oynayan değişik verilerin birleşmiş sürecini belirtir.Yıllık planda bu demişken veriler bir yılın dönemlerine göre ayarlanmalıdır.Dolayısıyla antrenör tüm yılını,planlamak ve her demişken veriye,ulaşılmak istenen noktaları ve gerçekleştirecek amaçları belirleyerek bölümlere ayırmak durumundadır.Bu öğeler antrenörün hazırladığı içeriği üzerine oturtacağı çatıdır.

Her antrenman dönemi kendi içinde,kendine özgü hazırlık ve müsabaka dönemlerini yaratır.Oyuncunun yada takımın oyun tarzındaki değişiklikleri yapacak olan hazırlık dönemi,hedefe ulaşmada yapılacak çalışmaları içerir.Antrenman sezonların önemli ihtiyaçları edepte edildiğinde uyarıcıdır.Bundan dolayı önemlidir ki antrenör kontrol edebilmeli ve değiştirebilmeli az veya çok antrenman riskinden sakınırken antrenman seviyesinin devamlı artmasını sağlamalıdır.

197
FAYDALI BİLGİLER / ALT YAPILARDA DOĞRU ANTRENMAN
« : Aralık 18, 2008, 00:41:29 ÖÖ »


ÇOCUKLARA VE GENÇLERE ÖZEL
KUVVET ?ÇABUKLUK
ÇALIŞMALARI

Büyüme çağında (10 yaş) beyin vücuda nazaran çok daha çabuk gelişir.20 yaşa gelindiğinde ikisi birleşir. Yine bu çağda kızlar erkeklere nazaran daha çabuk gelişir.Sinirlerin gelişmesi ise kas ve kemiklere göre daha hızlıdır.

Çocuklarda(11-15 yaş) iskelet sistemi henüz tam anlamı ile gelişmediğinden,eklemler kıkırdaklar ve bağlar zayıf durumdadır. Bu sebeple yapılacak aşırı yüklenmeler omurlarda kaval kemiği, dirsek ve topuklarda sakatlıklara sebep olabilir. Çok önemli bir konu da çocukların organizmalarıdır. Ayni yaşlarda iki çocuğa eşit dozlarda yüklenme yapıldığında birisi kaldırdığı halde diğeri sakatlanabilir. Bu nedenle çocuklara yapılacak testlerden sonra organizmasının durumuna göre yüklenme yapılmalıdır. Çocukların spora başlama yaşı 6-10 arasındadır.10-11 yaş arsında ne kadar yüklenilirse yüklenilsin adaleler de gelişme olmaz. Bu yaşlardaki çocukların kuvvet kazanması değişik şekillerde yapılan oyun düzenleri ile olur. Bunlar da genellikle top ile ve kendi ağırlığı ile kültürfiziğe dayalı hareketlerdir.
Misal olarak;
- Topla slalomlar
- Çeşitli atlama,zıplamalar
- Topu belden ,ayaklardan geçirme
- Topu ayaklar arasına alıp kaldırma ve indirme
- İki kişi bir top partnerle çalışma
- Çeşitli adale guruplarını çalıştıran hareketler.
Bu çalışmalarda 20 saniye yüklenme 40 saniye dinlenme yapılır.Haftada 1-2 kere 20?şer dakika çalışılır. Bu çalışma istasyon çalışması olarak yaptırılırsa 5-7 istasyonda 2 veya 3 seri çalışılır.Yine bu yaş gurubuna bağlı çabukluk çalışmaları yaptırılabilir.Ancak yön değiştirilerek yapılan deparlar ve bayrak yarışlarında yorgunluk hissedildiğinde hemen durulmalıdır.Deparlar 10 metreyi geçmemeli her depardan sonra 1 dakika dinlenme verilmelidir.

10-13 YAŞ GURUBU ÇALIŞMALARI
Bu yaş gurubu bilhassa sakatlık açısından tehlikeli bir çağdır. Bu yaşlarda testesteron hormonları gelişmeye başlar. Dışarıdan pek belli olmasa da kaval ve omurga kemikleri gelişmeye başlar. Yine bu yaşlarda vücut koordinasyonu ve hareketliliği iyi durumdadır. Bu nedenle konsantrasyon ve koordinasyon geliştirici çalışmalara devam edilir.Karın ve bel adalelerinin geliştirilmesi son derece önemlidir.Bunun için en iyi çalışmalar;
- Top ayaklar arasında çeşitli hareketler,
- Topu 8?10 m. Uzaklıktaki engelin üstünden atıp sürerek geri getirme,
- Engeller üzerinden çift ayak sıçrama,
- Engeller üzerinden tek ayak sıçrama.
Bu çalışmalardaki sıçramalar %100 üst düzeyde yapılmalıdır.3-5 sıçramadan ibaret olan serilerden 3-4 tekrar yapılır.Seriler arası 1dakika,seriler tamamlanınca da 5 dakika tam dinlenme verilir.
İstasyon çalışması yapılırsa,5-7 istasyonda 2-3 seri çalışılır.30 saniye yüklenme 60 saniye dinlenme verilir.Yine bu yaş gurubuna ait çabukluk antrenmanında depar mesafesi 12 metreyi geçmemelidir.Depar çalışmaları toplu veya topsuz eğlenceli bir şekilde olmalıdır.Topsuz çalışma bayrak yarışı şeklinde olabilir. Önemli; Bu çalışmalarda dışarıdan kuvvet verilmez!

13-15 YAŞ GURUBU ÇALIŞMALARI
Bu dönem testesteron hormonlarının en yoğun olarak arttığı dönemdir.Vücut uzamaya başlar.Bu sebeple adaleler zayıflar,hareketler ve koordinasyon bozulur, dikkat dağılır.Testesteron fazlaca salgılandığından,kuvvet antrenmanlarına başlanabilir.Ancak vücudun gelişmesi sonucunda adaleler de büyüdüğünden kemikler ve de bağlar bu büyümeye yetişemeyebilir.Bu sebeple kuvvet antrenmanı sırasında yüklenme ile dinlenme çok iyi ayarlanmalıdır.Yapılacak olanlar;
- Düzenli olarak yapılacak antrenmanlardan kesinlikle vazgeçilmeyecek,
- Hareketlerin tekrar sayısı arttırılacak,
- Ağırlık arttırılmayacak(vücut ağırlığı)
- 10-12 yaşlar arasında kuvvet çalışması yapıp yapmadığı araştırılacak ve programlar ona göre ayarlanacak,
- Sıçrama antrenmanlarına aynen devam edilecek, aralara koordinasyon çalışmaları konulacak,
- Bu yaşlar çabukluğun kazanılacağı ve gelişebileceği dönemler olduğundan kesinlikle ihmal edilmeyecek,
- Bel ve karın adalesi çalışmalarına yoğun olarak devam edilecektir.Bu guruba giren sporcuların çalışmaları yoğun olduğundan,vücudun bütün bölgeleri eşit kuvvette olmalıdır.Bunun için antrenman programları bu doğrultuda organize edilmelidir.
İstasyon çalışmalarında 5-7 istasyonda 45 saniye yüklenme 90 saniye dinlenme verilir.sıçrama çalışmalarında 6-8 bir seri olmak üzere 3-4 seri çalışılır.Seriler arası birer dakika serilerin bitiminde de 5 dakika kesin dinlenme verilir.

15-18 YAŞ GURUBU ÇALIŞMALARI
Bu yaş gurubunda iskelet sistemi yavaş yavaş normale dönmeye başlar.Anaerobik kapasite gelişmeye başlar.Bu sebeple bu guruptaki sporculara;
- 16 yaşından sonra büyüklere yaptırılan antrenmanlar yaptırılabilir,
- Belli ağırlıklar uygulayarak,kuvvet antrenmanları yaptırılabilir,
- Büyüklere yaptırılan çabukluk antrenmanları yaptırılabilir.
- İstasyon çalışmalarında yüklenmeler 90-100 saniye olabilir.
- 3-5 hareket arka arkaya yaptırılabilir.

198
FAYDALI BİLGİLER / VOLEYBOL ANTRENMAN SÜRECİNİN KURAMI
« : Aralık 18, 2008, 00:39:45 ÖÖ »


İlk dört bölümde, yalnızca iyi organize edilmiş ve karmaşık antrenmanların, hem bireylerin, hem de takım Voleybol performansının gelişmesini, gerçek anlamda etkileyeceği gösterilmiştir. Bu bölümlerde, temel antrenman özelliklerinin kısa tarifi ve Voleybol performansının sonuçları verilmiştir. Bu bölümde, hem daha önce tartışılan sorunlara ilişkin daha ayrıntılı bilgiler verilecek, hem de ilgili sorunların kapsamı genişletilecektir.

1. Voleybol Antrenmanının Amaçları ? Sonuçları
Voleybol antrenmanı genellikle iki tip sonuç verir. İlki gelişmiş vücut durumuyla ilgilidir. İkincisi ise kendisini bu gelişmiş vücutların bireysel ve takım performansı ile gösterir. Her iki sonuç yakın ilişkilidir; ama ikincisi bir anlamda ilkine bağlıdır. Bu bağlılığın miktarını birçok faktör belirler ve bilimsel araştırmayı gerektirir.

Belirttiğimiz gibi, Voleybol antrenmanı uzun ve özel bir süreçtir. Bu bağlamda oyuncuların fiziksel formlarının geliştirilmesine dayanır. Fiziksel form asıl amaç olmasa da, diğer özelliklerin üzerine inşa edildiği sağlam temeli oluşturur. Fiziksel form, kişinin vücut fonksiyonlarının, kişiyi etkileyen çok çeşitli iç ve dış uyarılara uyumu anlamına gelir. Bu nedenle, Voleybol?un takım sporu olmasından kaynaklanan sosyal etkiler ve uyumlar dikkate alınmalıdır.

Buna rağmen, pratik olması için dar bir açıdan bakmalıyız. Fiziksel formu şöyle tanımlamalıyız: ?Vücudun iç ve dış çevreden gelen uyarılara, kas kasılması yoluyla optimal olarak tepki verebilme yeteneğidir.? Bu yaklaşım, bir kişi için birçok farklı durumda veya bir durum için, farklı kişilerin fiziksel formlarını ölçebilmemizi sağlar. Böyle bir ölçümün stratejisi bir sonraki bölümde ele alınacaktır.

2. Performans Kapasitesi
Uzun erimli, özel antrenmanlar sonucunda, kaçınılmaz olarak özel adaptasyon türleri gelişmelidir. Bu adaptasyonlar, Voleybol performansı koşullarına en iyi uyanlar olmalıdır. Bu özel tür adaptasyon, genellikle performans kapasitesi olarak adlandırılır ve şöyle tarif edilir:

? Oyuncunun vücudunun özel karakterlerde ve büyük efor isteyen tekrarlara adaptasyonudur. Performans kapasitesini değerlendiren ve onu bir başka bakış açısından açıklayan tanım şudur:
? Bir vücudun voleybol maçlarında sarf edilen efora benzer bir yüklemede çalışma kapasitesidir.

Böyle bir adaptasyon, vücudun değişik fonksiyonlarının olumlu yönde değişmesine ve vücudun belli organlarının gelişmesine neden olur. Adaptasyon, vücudun her tarafında düzenli bir şekilde olmaz; adaptasyon sonunda ortaya çıkan değişiklikler iki şekilde olur:

A) Merkezi sinir sistemi aktivitesi kapsamında olanlar.
B) Diğer tüm vücut dokularında olanlar.

Merkezi sinir sisteminde olan değişiklikler genellikle gecikmelidir, fakat güçlü, kalıcı şekillenmiş refleksler ve hareketlerle sonuçlanırlar. Bu şekilde performans kapasitesi arttırımlarını, vücudun ve fonksiyonlarının amaçlı olarak tekrar yapılandırılması olarak görebiliriz.

Performans kapasitesini değerlendirmek veya ölçmek için, oyunculara tam olarak belirlenmiş, özel bir efor uygulatılır ve aşağıdaki yanıtlar ölçülür:

? Dinlenme sırasında.
? Standart efor sonrası
? Maksimum efor sonrası
? Biraz dinlenmeden sonra veya dinlenme sırasında birkaç kez .

Kendisine yardımcı olan diğer personelin eşliğinde, yukarıda sayılan durumlardan elde edilen değerleri kullanarak, oyuncuların performans kapasitesine ilişkin veriler veya önceki ölçümlerden olan farkları elde edilir.

Vücut yanıtına bakılırsa, genel ve özel performans kapasitelerini aşağıdaki gibi ayırt ederiz:

Genel performans kapasitesi : Oyuncuları belirli bir efora tabi tuttuktan sonra vücut yanıtı rast gele bir fonksiyonla ölçülür.

Özel performans kapasitesi : Bazen, uygulanan efor sonucunda tükenmiş fonksiyon ile ölçülür.

Sonuçta, fiziksel form değerlendirilmesini, basit şekilde şöyle tanımlayabiliriz : Oyuncuların rast gele bir efora tabi tutulması ve sonra oyuncuların rast gele bir vücut fonksiyonuna olan yanıtlarının ölçülmesi.

3. Spor Formu
Bir sporcunun yüksek performans kapasitesine sahip olması, bir maçta en iyi veya en yüksek performansı gösterdiği anlamına gelmez. Bu değer, maçta gerçekleştirilebilecek potansiyeli oluşturur. Oyuncular aynı zamanda, diğer düzeylerden daha geçici ama (vücut sistemlerinin karmaşıklığına bakıldığında) daha kompleks, dengeli ve oyuncuların sosyal çevreye etkinliklerini ayarlayan bir adaptasyon düzeyi yaratmalıdırlar.

Bu yüksek düzeyli adaptasyona spor formu denir ve şöyle tanımlanır :

Oyuncuların maksimum performanslarını vermelerine izin vererek, yaklaşan yarışmaya en uygun hazırlık durumu spor formudur. Spor formu, her performans kapasitesi düzeyine göre oyuncularda gelişen ve evreler halinde ortaya çıkan bir olaydır. Deneyimler bir oyuncunun spor formunu iki aydan fazla koruyamayacağını göstermiştir. Hatta iki ay bile zordur. Farklı performans kapasiteleriyle yakın ilişkili olarak, farklı performans düzeylerindeki oyuncular, yeni başlayanlar, dünya şampiyonları, varsayılan tüm performanslarına karşılık gelen, bu en uygun hazırlık durumuna ulaşmalıdır.

Spor formu geliştirilmesinde, adaptasyon mekanizmaları ? tamamen sinir sistemini, değişik zihinsel özellikleri içerir. Performans kapasitesinde, karşılık gelen vücut yanıtları, vücudun enerji kaynağını sağlama alan sistemlerle gösterilirler. Oyuncuyu spor formu düzeyine adapte etmek için, tüm sistemler ve fonksiyonlar uyumlu olarak dengelenmelidir. Aksi takdirde muhtemel dengesizlikler, gerekli en uygun hazırlık durumunu sağlama alan korteks bağlantılarının oluşumuna izin vermeyeceklerdir.

Pratikte koçun, oyuncularının spor formuna ulaştığını veya kaybettiğini belirleyebileceği güvenilir göstergelere ihtiyacı vardır. En kolay yol, performans düzeyini izlemektir. Fakat, ne yazık ki bu sadece geri besleme bilgisidir. Spor formu genellikle performans stabilitesiyle belirlenir. Bu, oyuncuların performansının belli bir seviyeyi geçemeyeceği anlamına gelir. Burada üst limit, maksimum performanstan; alt limit ise, maksimum performansın belli bir yüzdelik düşüşünden oluşur. Bir süre için, objektif olarak kararlaştırılmış performans parametreleri kullanılabilir. Başka göstergelerde vardır :

? Maçlarda veya antrenmanda hızlı çalışmak veya çalışmadan sonra hızlı bir şekilde normale dönüş.
? Tüm vücut sistemlerinin daha verimli çalışması.
? Konsantrasyon becerisini edinmek ve korumak.
? Her durumda, kazanma azmiyle ortaya çıkan ve işler kötüye gittiğinde artan istek, efor ve arzunun tam olması.

4. Voleybol Antrenman Sistemi
Geniş, mantıklı örgütlenmiş bilgi, yani; sosyal fonksiyonlar, hedefler, ilkeler, içerikler, inşa ve örgütlenen, değerlendirme ve (büyük ölçüde antrenmanın seyrini ve sonuçlarını belirleyen) diğer gerekli durumlar ve de etmenler voleybol antrenman sistemi olarak adlandırılır.

5. Özel Antrenman Prensipleri
Bu bölümde anlatılan prensipler, doğası gereği antrenman amaçlıdır ve değişik yetenekleri özellikleri ve becerileri en etkin geliştirme yöntemidir. Bu nedenle, bu prensipler özeldir ve Voleybol da dahil tüm sporların en üstün amaçlarıyla uyumludur.

5.1. Genel ve Özel Hazırlığın Birliği Prensibi
Günümüzde Voleybol antrenmanı çok etkin, özel eğitim anlamına gelir. Bu dar özelleştirme, farklı fonksiyonların ve özelliklerin geliştirilmesi temeline dayanmadan oluşturulmaz. Vücut işlevleri genel kanunlarından birisi olan fonksiyonların transferini yansıttığı için bu çok doğaldır. Bu nedenle, antrenman iki ayrı ve bağımsız bölümden oluşur:

Genel hazırlık, bir organizmanın işlevsellik olasılıklarındaki genel artışı temel alarak, Voleybol performans kapasitesi varsayımlarını oluşturur ve genişletir. Özel hazırlık, Voleybol?a özel becerilerin, motor becerilerinin ve zihinsel özelliklerin geliştirilmesini sağlar.

Her iki bölüm de, gençlerin ve yetişkinlerin en üst düzeyde antrenmansı, yıllık devre gibi, antrenmanın tüm aşamalarıyla ayrılmaz şekilde kaynaşmıştır. Her koç, herhangi bir özel antrenman durumunda, verilen işlerin yapılması için doğru yolda karar vermelidir.

5.2. Yüklenme ve Dinlenme Prensibi
Bu prensip, adaptasyonda dinlenmenin de en az antrenman yüklemesi kadar önemli olduğu gerçeğini yansıtır. Bu nedenle, antrenmanı gerçekleştirirken, koç yalnızca oyuncuları nasıl yükleyeceğini değil, aynı zamanda dinlenmenin süresini ve diğer parametrelerini de dikkate almalı ki uygun vücut oluşumları gerçekleşsin.

Antrenmanı organize etmenin ve dengelemenin iki prensibi vardır:
1- Her yükleme, bir önceki yüklemenin bıraktığı izi kuvvetlendirmelidir. Ardı ardına gelen yüklemeler pozitif etkileri arttırmalı, negatif etkileri azaltmalıdır.
2- Dinlenme aralıkları öylesine seçilmeli ki mümkün olduğu kadar yapılan antrenmana uygun olmalıdır. Örneğin, tam dinlenme gerektiğinde yeterince uzun olmalı; yorgunluk gerekiyorsa tam dinlenmeye izin verilmemelidir.

5.3. Antrenmanın Maksimuma Kadar Artış Prensibi
Performans artışı değişik faktörlerle sağlanabilir. Başlıca faktör, antrenman yüklemesidir. Buna rağmen, ileri düzeyde bir performansa ulaşmak için meydana gelmesi gereken değişiklikleri fiziksel yükleme tek başına açıklayamaz. Bu nedenle, bu prensip fiziksel efora ek olarak antrenman dozunu hesaba katar ki; bu da disiplin, kendini kontrol etme, diyet, yaşam biçimi, vs. demektir.

Şu çok iyi bilinir ki; aynı düzeyde uyarıyı sürdürmek, geliştirilen vücut yanıtı ve kazanılan adaptasyon düzeyinde düşüşle sonuçlanır. Bu, voleybol antrenmanının amaçlarına uymaz. Bu nedenle, performans artışının ileriye doğru olması için her türden antrenmanın dozu kademeli olarak arttırılmalıdır.

Maksimum antrenman yüklemeleri, örneğin; her bireyin potansiyeline göre maksimum, özel bir rol oynar. Bu yüklemelere vücut en iyi yanıtı verir ve bu nedenle performans geliştirmede en etkin yol budur. Koç, bunları düzenli aralıklarla uygulamaya koymalı. Maksimum yüklemeler, gençlerde; üst düzeyde antrenman yapan atletlere göre daha seyrek kullanılmalıdır.

5.4. Antrenman Yüklemesinin Dinlenme - Yüklenme ilkesi
Yükleme ve Dinlenme arasındaki ilişki açıklanmıştı. Fakat dinlenme pasif olmak anlamına gelmez. Tam tersidir. Antrenmanda, belli bir yükleme sonrasında dinlenme, genellikle başka bir tip yükleme sırasında gerçekleşir. Bu nedenle, dinlenme aktif olarak gerçekleşir. Bu durum, maksimum yüklemenin zaman dinamiğinin dalgalardan oluştuğunu gösterir.

Antrenman yüklemesi değişik zaman aralıklarında kesilirse, üç tip dalga veya eğri görülecektir.

Küçük : Kısa zamanda birimindeki antrenman yüklemesi eğrisinin yolunu kapsar. (Mikrodevre, 2-7 gün )
Orta : Birkaç küçük dalganın oluşturduğu antrenman yüklemesi dalgasının yolunu kapsar.
Büyük : Belirtilen antrenman periyodunda, birkaç orta dalganın birleşmesiyle oluşan sonucu gösterir.

Koç, direkt olarak yalnızca küçük dalgalarla çalışır. Bununla birlikte, koçluk sanatı; toplamları, orta ve büyük dalgalarla gerekli formu oluşturacak şekilde bu zaman aralıklarındaki yüklemeleri ayarlamaktır.

5.5. Antrenman Devrelerinin Prensibi
Bu prensip, çok genel bir biyolojik olayı yansıtır. Bioritim sık sık insan hayatına yansır ve performans gelişimini etkiler.

Etkin bir antrenman düzenlemesi bu olayı dikkate almalıdır. Önceki prensibe benzer olarak dört devreden oluşur:
a) Küçük veya mikrodevreler, 2-3?ten 7 güne kadar (Genellikle 7 gün alınır).
b) Orta veya mezzodevreler, birkaç mikrodevreden oluşur. (Genellikle 3-6 hafta).
c) Büyük ve makrodevreler, 6 ay ile 1 yıl arası uzunluklar (Genellikle 1 yıl).
d) Birkaç yıllık devreler, birkaç makrodevreden oluşur.

Son iki tip devre, genelde (farklı antrenman bileşenleriyle bağlantılı olarak doğru ve gerçekçi hedeflerin konulması ve gerekli organizasyonla ilgili şeylerin sağlanmasını amaçlar. İlk ikisi ise, öncelikle belirlenen ve seçilen antrenman amaçlarına ulaşılmasına yöneliktir. İlk iki devreyi dikkate alan bakış açısı, seçilen işleri gerçekleştirmek için yeterli zamanı sağlamak zorunda olduklarından, mezzodevreler; antrenmanların önemli, belirleyici elementleridir.

Böylece ?başlangıç? mezzodevreleri, hazırlık döneminin hemen başında uygulanırlar. Hazırlık döneminin ilk yarısında da ?esas? mezzodevreler uygulanır. Öncelikle planlanan işlerin başarılmasını sağlarlar. Bu nedenle, ?geliştirme? veya ?sabitleme? devrelerine ayrılırlar. Hazırlık döneminin son bölümünde koç, antrenmandan ?test-hazırlık? mezzodevrelerini kullanmalıdır. ?Test-hazırlık? mezzodevreleri, antrenmanı verilen bir test yarışması için ayarlamadan performans düzeyini test eder. ?Yarışma öncesi? mezzodevreleri, diğer taraftan, durumu; yaklaşan sezonunkine benzer hale getirir ve koç en iyi performans için oyuncuların spor formunu ayarlar.

Alışılmış antrenman devreleri (mikrodevreler), antrenman yoğunluğunun göreli olarak yüksek olduğu ?saldırgan? mikrodevreler denen alt grupta kullanılır. Her mezzodevre, genellikle ?dinlenme? mikrodevreleriyle sona erer (Önceki prensibin yansıması). ?Model? ve ?rekabetçi? mikrodevreler de vardır.

Bunları tam olarak açıklayacak yeterli yer yok. Fakat, önemli bir not ilave etmek gerekir. Değişken, güçlü kişisel özellikler de biyolojik periyodu ve yaşam ritmini etkiler. Antrenmanı hazırlarken, bunların üstesinden gelmek için, periyodiklik şüphesiz en iyi sonucu getirecektir. Gerçi bu, tüm grup sporlarında biraz zordur. Buna rağmen, kondisyonda olduğu gibi, üstün kişisel karakteristiklere dayanan antrenman görevleri, koç ve oyuncuların eğer belirlenmişse kişisel ritimlerini akılda tutmalarıyla çözülebilir.

6. Voleybol antrenmanlarının İçeriği
İlk tanımımızda antrenmanın, koçun takımıyla üstlendiği her şey olduğunu söylemiştik. Buna rağmen, sonraki açıklamalar, antrenman yapan birimlerin sınıfına yoğunlaşmaktadır. Bununla birlikte, tüm antrenman süreci, üç basit sınıfa ayrılır:

1. Yarışmalar
2. Antrenman birimlerinde antrenman etkinlikleri
3. Dinlenme

Her üç sınıfta birbirleriyle yakın ilişkilidirler. Fakat, her birinin, tüm süreç içinde baskın işlevi vardır. Yarışmaların ana amacı; antrenman sonuçlarını göstermektir. Bununla birlikte, çok güçlü uyarıcıdırlar. Diğer taraftan, antrenman birimlerinde, antrenman yapılaması, öncelikle adaptasyonu oluşturur. Oyuncular arasında, sıkça değişik yarışma durumları sağlandığından, antrenman sonuçları böylece kendini gösterebilir. Hatta; dinlenme bile, aslında birçok durumda, destekleyici rol oynadığından, gelecekteki uyumlu değişiklikleri etkileyen, uyarıcı vücut yanıtları olarak kullanılabilir.

Her üç sınıfta da antrenmanın içeriği, pratikte antrenman yoluyla, adaptasyon uyarımı için, ortak süre ve antrenman yöntemleriyle gerçekleştirilir. Antrenman yoluyla, koçlar, pratik etkinlikleri hakkındaki iki önemli soruya yanıt verirler:

1. Adaptasyon uyarımı sayesinde eğitim birimlerine ne konulmalı?
2. Seçilen uyarımı uygun yöntemlerle nasıl sağlamalı?

7. Adaptasyon Uyarımı
Adaptasyon uyarımı iki alt gruba ayrılır: belirli ve belirsiz.

Belirli uyarımda, voleybol antrenmanındaki tüm egzersizleri kastediyoruz. Çok geniş olan diğer uyarım ise, belirsiz olarak anlaşılır. Bunlar aşağıdaki ana tiplerden oluşur.

Doğal Faktörler : Güneş, temiz hava, morötesi ışınım, düşük oksijen, kısmi basınçlı hava vs.

Diyet : Antrenman amaçlarına uygun yiyecek, ilave vitamin ve mineraller, yeterli miktar su, uygun içecekler ile yeterli sıvı.

Su ve diğer benzer prosedürler : Basit duş, sıcak veya soğuk alternatifli duş, yüzmek veya yalnızca ılık suda ıslanmak, buhar banyosu, sauna, jakuzi, sualtı masaj vs.

Psikolojik yöntem : Sözlü cesaretlendirme, öğüt verme vs., cezalandırma, ödül veya övgü, hipnoz, gevşeme yöntemleri vs.

Değişik elektroterapi prosedürler ? şüphesiz tedavi amaçlı değil, hızla gevşeme amaçlı.

?Metod?; adaptasyonun uyarıcılarının adım adım uygulanma yöntemidir. Her metod, verilen uyarı tekrarının belirli sisteminden oluşur. Metod denen bu yinelemeler sistemi ile amaçlanan şey, oyuncuların beceri kazanması, motor beceri düzeylerinin geliştirilmesi vb. dir. Bu özelliklerin geliştirilmesinde, uyarıcının diğer parametreleri ve antrenman yüklemesinin de önemi vardır.

Metodların bazıları ve adaptasyon uyarımı, yalnız bir antrenman bileşeni tamamlaması işi için tasarlanmıştır, diğerleri daha genel olarak kullanılabilir. Bunları kullanarak koç, teknik ve taktik hazırlığı olduğu kadar, kondisyon işlerini de yerine getirebilir. Bu gibi durumlarda koç, seçtiği egzersizlerin üstün etkilerinin tamamen farkında olmalıdır.

Antrenman uyarımlarının ve uygulama metodlarının seçimi, koçun en önemli görevidir. Özel konferanslarda bu doğrultuda birçok tavsiye verilir. Fakat koç, oyuncularda bireysel olarak etkilerini dikkate almalı ve seçenekler arasından en uygununu seçmelidir. Çünkü, aynı egzersize iki oyuncu hiçbir zaman aynı reaksiyonu vermez.

8. Antrenman Ölçüm ve Değerlendirmesi
8.1. Antrenmanın sonuçlarının Kontrolü ve Değerlendirilmesi
Bu etkinliklerin, oyuncular için olduğu kadar, koç içinde çok büyük bir anlamı vardır. Bu geri beslenme, koça bu işin doğru planlanması ve uygulaması için gerekli bilgiyi sağlar. Aynı zamanda, etkinliklerini ve motivasyonlarını düzeltmek isteyen oyuncular için de çok faydalı bilgiler verir. Gerçekten doğru antrenman, tam ve doğru kayıtlarına olduğu kadar, geliştirilen antrenman etkilerinin sistematik ve düzenli ölçümüne de bağlıdır.

Antrenman boyunca, tam ve doğru kayıt tutulması, antrenman ölçümünün gerekli koşuludur. Koçun planlamada kullandığı aynı parametrelerle yapılmalıdır. Bu prosedür, yalnızca planı tamamlamak için gerekli güvenilir bilgiyi sağlar. Bu kayıtlar, iki tip bilgiyi kapsamalıdır.

1) İçeriğin yapısı
2) Antrenman yüklemesinin dinamiği

İçeriğin yapısı, onun bileşenlerine ayrılan zamanla kaydedilir. Şu verileri içerir:

? Kondisyon
? Teknik ve taktik hazırlık ve belki kısmi bazı bölümleri
? Antrenman birimlerini de içeren maçlar
? Psikolojik hazırlık
? Değerlendirme ve değişik kontrol ölçümleri
? Kontrollü dinlenme ve yeniden kondisyon
? Teorik değerlendirme ve toplantılar

Bu parametreler, antrenmanın içeriği hakkındaki en önemli bilgiyi üretirler. İhtiyaç durumunda koç, uygun parametreler hakkında daha detaylı kayıt tutabilir.

Antrenman yüklemesinin zaman dinamiği ( hacmi ve yoğunluğu) çoğunlukla basit egzersiz tipleriyle bağlantılıdır (sıçrama çalışmaları veya ağırlık kaldırma egzersizleri gibi). Bu tiplerin, kendine özgü antrenman yükleri vardır. Yoğunluğu kaydederken gözlemci, çalışmanın organizasyonu için geçen zamanı da dikkate almalıdır.

Koç veya asistanlarından biri, antrenman boyunca özet notlar alır. Bunlar, planlanan etkinliklerdeki veya belirli verilerdeki (daha çok antrenman yüklemesi hakkında) önceden planlanmış uyumsuzlukları belirler. Yalnızca antrenman tamamlandıktan sonra, kayıtlar özel hazırlanmış kâğıtlara geçirilir veya antrenman günlüğüne kaydedilir.

Antrenman değerlendirmesinin ikinci yönü, gerçek ve sürekli antrenman, etkilerini kaydeder. Gerçek antrenman etkileri, antrenman bittikten sonra çoğunlukla biyolojik (özellikle biyokimyasal ve psikolojik) vücut yanıtlarıyla gösterilirler. Nabız gibi en basit göstergeleri hariç tutarsak, çeşitli aparatlar ve değişik kimyasallarla donanmış tecrübeli bir ekip, tüm diğer verileri kaydetmelidir. Burada, koça, destek personeli yardım etmelidir. Eğer, bu tür değerlendirmelerin sonucu, koça bir sonraki antrenmandan önce iletilirse, bu notlar; koça, planlanış amacından sapan antrenmanı düzeltme şansı verir. Üst seviye voleybolda koç ile bu türlü destek uzmanları arasındaki bu ortak çalışma zorunluluk haline gelmiştir.

Birikimli antrenman etkileri (örneğin oyunculardaki kalıcı vücut değişimleri); maç sonuçlarıyla, değişik testlerle, özel motor testleriyle, diğer ölçüm ve muayenelerle; özellikle kalıcı biyolojik parametrelerle kaydedilir.

8.2. Maç sonuçları
Bunlar, en karmaşık göstergelerdir. Diğer prosedürlerde, pratikte yoklanamayan etkileri yansıtırlar. Maç sonuçları; kabaca birinin, kendi takımıyla rakip takım performansının ilişkisini gösterir. Fakat mutlak performans düzeyine bakıldığında, verdikleri bilgi daha azdır.

Oyuncuların maçtaki etkinliklerinin istatiksel analizinden elde edilen veriler de bu bağlamda değerlendirilir. Analitik olarak, hem oyuncuların kişisel, hem de takımın performansının çok basit bir boyutu hakkında bilgi verir. Bu tür verilerin amacı oyunculara ve koça, performans veya antrenman sonuçlarının hayata geçirilmesiyle ilgili çok basit değerlendirme yapmaya yardımcı olmaktır.

8.3. Test Sonuçları
Test sonuçları, oyuncuların kişisel olarak, uygun antrenman bileşenlerine hazırlık düzeyini gösterir. Tek bir test, her bir bileşenin seçilen kısmı hakkında bilgi verirken, daha çok sayıda test kullanırsa; tüm bileşenin daha belirgin bir resminin çıkarılması mümkün olur. Testler, yalnızca değişik hareket karakteristiklerini anlatamazlar. Bununla birlikte; sporcuların sosyal faktörlerini, oyuncu kişiliklerinin baskın yönlerini ve oyuncuların ilişkilerini de gösterirler.

8.4. Diğer Ölçüm Muayenelerinin Sonuçları
Vücut ağırlığı, maksimum aerobik kapasite, bir hareketin güç parametreleri vs. Daha ileri, çok detaylı, verilen yöndeki mevcut adaptasyon düzeyini belirten analitik veriler elde edilmesini sağlar.

Mezzo ve makrodevrelerin sonunda, koç; antrenman iş miktarıyla, eski sonuçlarla karşılaştırılmalardan elde edilen sonuçları analiz etmelidir. Bu karşılaştırma, gelecek devreler için yeni plan hazırlanması veya mevcut hazırlanmış plandaki ayarlamalar için, ana temeli oluşturacaktır. Eğer, yalnızca böyle bir prosedür düzenli olarak izlenirse, bu verilerin toplanması takım için gerçek bir anlam ifade edecektir ve koçlara işlerini daha etkin ve tatminkar yapmakta yardımcı olacaktır.

Enver GÖÇENER

199
FAYDALI BİLGİLER / MENTAL ANTRENMAN (ZİHİNSEL ANTRENMAN)
« : Aralık 18, 2008, 00:38:02 ÖÖ »


Birçok ülkede henüz klasik idman metotları arasında yer verilmeyen zihinsel antrenmana, bugün batı ve doğu bloğu ülkeleri sporcularının antrenman programlarında çok geniş yer verilmekte ve bu antrenman için gerekli dokümanların toplanabilmesi için hemen her antrenman merkezinde kütüphane, video salonları, konferans salonları... vb kurulmaktadır.

Ne Demektir Zihinsel Antrenman
Antrenman metotları hemen her ülkede, özellikler sporun milletlerarası çekişmede etki gücü anlaşıldıktan sonra, akıl almaz bir hızla değiştirilip geliştirilmeye başlanmıştır.

Antrenmanların etkisini daha güçlü kılmak için her çareye baş vurulmuş neticede sporcu üzerinde her türlü bulgunun denendiği herhangi bir laboratuar kobayı haline getirilmiştir.
Bu gelişmeye paralel olarak, uzun yıllar boyunca sporcuya; Sen sadece sana denileni yap, gerisine karışma denilmiştir.

Bütün bu uğraşılara rağmen elde edilen neticeler hiçbir zaman laboratuar bulgularının öngördüğü biçimde oluşmamış, bu durum ise yeni araştırmalara konu olmuştur.

Araştırmalar özellikle şu konunun çözümü üzerine bina edilmiştir;
Antrenmanda elde edilen gelişimin doğal neticesi olan maksimal güç, o sporcunun gerçek maksimal gücü müdür, değil midir?

Soruyu daha belirgin bir hale getirmek istersek şu örnekle durumu açığa kavuşturabiliriz;
Varsayalım ki bir sporcu yarım squatı 200 kg yapmaktadır. Bilinmek istenen şey;
Acaba bu 200 kg sporcunun o andaki gerçek maksimal gücü müdür, değil midir?
O zamana kadar ki varsayım, elde edilen neticenin sporcunun maksimal gücü olduğu şeklindeydi. Çünkü aksi bir türlü ispat edilemiyordu.

1961 yılında Dr. Ikai ve Dr. A.H.Steinhaus ın Some Factors Modifying The Expression Of Human Strength (İnsan Gücü Belirlenirken Etkili Olan Bazı Etmenler) adlı eserlerinde, hipnotizma etkisiyle uyutulup kendilerine çok kuvvetli oldukları ve bu kuvvetlerini sonuna kadar kullanmadıkları söylenen sporcuların hipnoz halinde normal zamandaki maksimal güçlerinden %30 daha fazla bir ağırlık kaldırdıklarını bütün açıklığıyla ortaya konmuş ve antrenman metotlarındaki esaslar yine değiştirilmeye başlanmıştır.

Yapılan araştırmalar o güne kadar değişmez bilinen bir takım teorilerin değiştirilebileceğini, bu değişimle daha olumlu neticelerin alınabileceği ortaya konmuştur.
Nitekim, Dr. Ikai ve Dr. Steinhaus eserlerini yayınladıkları tarihe kadar antreman; teknik ve kondisyon özellikleri geliştirmek üzere yapılıyordu. Ayrıca teknik ve kondisyon özellikleri geliştirilen sporcunun maksimal verim gücüne ulaştığı inanılıyordu.

Bu teorinin Dr. Ikai ve Dr. Steinhaus tarafından yıkılması, üstelik ortaya %30 gibi büyük bir kullanılmayan rezervin ortaya çıkışı araştırmaları, kullanılmayan bu rezervleri kullanılabilir hale getirebilme çabasına dönüştü.
Araştırıcıları o güne kadar yanılgıya götüren fiziksel bir gelişim için muhakkak fiziksel bir uyarım olması gerektiği inancında oluşlarıydı. Oysa Dr. Ikai ve Dr. Steinhaus fiziksel bir uyarı olmadan da insan organizması verim gücünde artım olabileceğini ortaya atmışlardır. Ortaya konan bu enteresan teori, araştırıcıları hemen geçmişte yapılan ve fiziki uyarı olmadan da organizmada fiziki uyarı gibi netice meydana getiren araştırmalar olup olmadığını bulmaya sevk etti. Nitekim araştırmacılar aradıklarını bulmakta çokta gecikmediler.

Daha 1873 yılında Dr. W.B.Carpenter; ideomotorik ve Carpenter etki kanunu denilen teoriyi şu sözlerle ortaya koymuştur:

Herhangi bir algı, o algıyı oluşturan organizmada, o algının gerektirdiği faaliyeti yapmak için bir istem oluşturur. Bu istemle yapılan faaliyet, o algı olmadan yapılan aynı tip faaliyetten, daha olumlu netice meydana getirir.

Dr. Carpenterın bu teorisi üzerine sayısız denemeler yapan Rus bilim adamı J.B.Pawlow, hem bu teorinin doğruluğunu ispat etmiş, hem de Carpenter etki teorisinden kendi ismiyle anılan Pawlow Şartlı Refleks Kanunu nu ortaya koymuştur.

1926 yılında Avusturyalı fizyologlardan Dr. R.Allers ve F.Scheminzky, kas gerilimi esnasında meydana gelen organik elektrik akımını işitilebilir bir hale getirecek aletler yapmışlar ve çalışma neticelerini aynı yıl yayınladıkları Uber Aktionströme der Muskeln (Kaslar Üzerindeki Hareket Akımları) adlı eserle ortaya koymuşlardır.

Dr. Allers ve F.Scheminzky el topu oyunu esnasında topa vuran sporcunun vuruş esnasındaki kas gerilimi ile oluşan organik elektrik akım şiddetiyle, o vuruşu seyreden ve zihnen o vuruşu yapan bir sporcunun kas gerilimi neticesi meydana gelen organik elektrik akımı şiddetinin birbirine çok yakın olduğunu ispatlamışlardı.
Bu durumu bir örnekle açıklamak gerekirse;

X isimli voleybolcu topa vole vuracağı zaman kaslarını germekte ve bu germe esnasında bir elektrik akımı oluşmaktadır. Burada fiziki bir uyarı vardır.

Y isimli voleybolcu maçı dışarıdan seyretmektedir, fakat aynı pozisyonda kendisini hayal etmektedir. O anda meydana gelen kas gerilimi ve bu gerilimin oluşturduğu organik elektrik akımı şiddeti, yaklaşık olarak X isimli sporcunun organizmasındaki elektrik akımı şiddetine eşit olmaktadır. Bu durumda zihni bir uyarım vardır.

Daha sonra yapılan araştırmalar, gerek sözlü, gerek resimli, gerek gözlem yoluyla meydana getirilen uyarımlar la sporcuda daha büyük istem uyandırabileceğini, bu istemle yapılan çalışmaların sonucu ise maksimal güçte devamlı artım meydana getirilebileceğini ortaya koymuştur.

Son zamanlardaki bu bulgunun sonucu olarak antrenmanlar bedeni ve zihni antrenman olarak iki büyük gruba ayrılmaktadır.


Zihinsel antrenman (Mental Training) bugün antrenman faaliyetlerinde her geçen gün daha güçlü bir şekilde kendini göstermektedir. Bu gelişime paralel olarak sporcu tipleri de değişmeye başlamakta gecikmedi. Dünün hiç düşünmeye ihtiyacı olmayan, kendine söylenen her şeyi bir robot gibi yapan sporcusu, artık kendisine hareketlerin izah edildiği, gösterildiği, anlaması istendiği, zihnen o duruma konsantre olması gerekliliğine inanmış, belirli kültür seviyesindeki tiplere dönüşmeye başladı.

Zihinsel antrenman metodu bugün özellikle; A.Z.Puni, E.Ulich, K.Wiemann tarafından standart bir hale getirilmiştir.

Zihinsel antrenman; başlıca üç çalışmadan ibarettir :
a. Sözlü bilgi verme çalışmaları Verbalinformativ
b. Gözlem çalışmaları Observativ
c. Algılama gücünü artırma çalışmaları İdeomotorik

a. Sözlü bilgi verme çalışmalarında; hareketin tanımı yapılır. Yapılacak işin özellikleri ve bu özelliklere erişmek için nelerin yerine getirilmesi ve bunun nasıl olacağı anlatılır veya yapılmış olan bir işteki hatalar ve bu hataların, düzeltilme yollarıyla, düzeltilmiş bir hareketin etkileri anlatılır. Anlatımlar birkaç kez olabilir. Unutulmaması gerekeli olan husus, her anlatımda ayrı bir noktanın aydınlığa kavuşturulması gayesinin güdülmesidir.

b. Gözlem çalışmaları; yapılması istenen hareketin ideal şeklinin elde mevcut film ve resim gibi imkanlarla gösterilmesini içerir. Değişik pozisyon ve süratle, ağır çekilmiş filmler, durdurarak gösterilebilir.

Bu çalışmada gaye sporcuların optiksel olarak çalışma esaslarına uyumlarını sağlayıp, onlarda ideal hareketi şekil olarak her an göz önüne getirebilme gücünü sağlamaktır. Gösterilen film, şekil, resim gibi dökümanlar gelişi güzel olmamalıdır. Her şekil belli bir amacı olan döküman niteliğinde olmalıdır.

Çalıştırıcının gösteri esnasında gösterilen filmdeki hareketleri açıklaması ve bu açıklama esnasında özellikle hareketin en can alıcı noktalarına değinmesi gereklidir. Gösteri birkaç defa yapılabilir, yapılan her gösteride ayrı temel noktalar üzerinde durulmalıdır.

c. Algılama gücünü arttırma çalışmalarında; karşılıklı veya tek taraflı konuşarak kişinin istenen şeyi soyutlama, manalandırıp, diğer bütünlerden ayırt edebilme özelliği geliştirilir.
Bu çalışma sporcunun hareketin esprisini iyice anlamasına yarar. Bu çalışmada nedenler, niçinler, çözüm yolları, sporcuya temel esaslar verilerek anlatılır. Karşılıklı konuşma ile sporcunun o hareketin püf noktalarını manalandırıp anlaması sağlanır. Kısaca özetlemek gerekirse algılama gücünü geliştirme çalışmasında bütün amaç sporcuda;
Hay Allah!... Demek hareketin esası buymuş!...Duygusunu uyandırmaktır. Algılama gücü İdeomotorik çalışmaları; ya daha önce anlatıldığı gibi, hareketlerin filmleri gösterilirken karşılıklı konuşmalar şeklinde veya hiç konuşma yapmadan, kısa aralıklarla devamlı olarak hareketin en can alıcı noktasını film, resim olarak sporcuya göstermek şeklinde yaptırılır.

Zihinsel antrenman çalışmaları kısa aralıklarla ve dikkati dağıtacak yan etmenler (gürültü, rahatsız oturuş, vs...) ortadan kaldırılarak yapılmalıdır.

Sonuç olarak denilebilir ki; artık başarı kafasında yaptığı işle ilgili hiçbir sorusu kalmamış, neden, niçin, nasıl sorularının cevabı kendisine verilmiş sporcuların olacaktır. Bu sebeple çalıştırıcıların da sporcularını istenen yanıtlara ulaştıracak nitelikte olması şarttır

200
OTURARAK VOLEYBOL / Voleyboldan Farkı
« : Aralık 02, 2008, 03:41:59 ÖÖ »
Voleybol ile Farkı 
VOLEYBOL İLE OTURARAK VOLEYBOLUN KARŞILAŞTIRILMASI
Bir sporun pratik ve teorisinin tamamlayıcı olması gerektiği yönündeki düşünce, oturarak voleybol için kesinlikle doğrudur.
Bu kitaptaki egzersizlerle nasıl çalışmak gerektiğini kontrol etmenin en iyi yolu, sunulan materyali denemektir.
Birçok insan, oturarak voleybolla şu ya da bu şekilde temas halinde olacaktır. Bu alanda deneyimi olmayan sizler arasında yer alanları unutmamak için, voleybol ve oturarak voleybol arasındaki bir karşılaştırma, bazı bilgileri açıklığa kavuşturmanın en etkili yoludur.
"Oturarak voleybol nedir" sorusu aşağıdaki tablolardan sonra büyük oranda yanıtlanmış olacaktır.



*1  Bu anda, karışık oyunlara ulusal bir seviyede hala izin verilmektedir. Oyuncular arasındaki büyük farkları yarı yarıya karşılamak başka bir deyişle turnuvalarda ağ yüksekliğinin düşürülmesi olabilir (1,10 m).


*2  Daha az hareketlilik sebebiyle, bir servis aktarma sıklıkla üstten yapılacaktır.


*3 Kısmen not 2 ile bağlantılı olarak, üstten bir top birkaç yükseklikte (bölgede) oynanacaktır.


*4  Oturarak voleybolda, servis bloğu bir gerekliliktir. Bunun dışarıda bırakılması (karşılaştırınız FIVB kuralları) bir izleyici oyunu olarak oturarak voleybol üzerinde  olumsuz bir etkiye yol açacaktır


*5 Bu kuralın bir istisnası (yerle temasın kaybı) bir plonjonla defans hareketi ile yapılır; burada, vücut zeminin üzerinde yükseltilir ve top, hareketten sonra ağın kendi tarafında kalır.
Sonuç


Sınırlı hareketlilik ve bir hareket sırasında oyuncuların filede "ayakta durmalarına" izin veren kuralların olmaması karşısında, saha büyüklüğü ve file yüksekliğindeki değişiklikler, oturarak voleybol için mantıklıdır.
Oyun-teknik bakış açısına göre, esas sorun, kolların çifte fonksiyonudur. Bu oyun sıradan voleyboldan zaten çok daha hızlı olduğu için, engelin derecesine bağlı olarak, yüke (hareket/oynama) özellikle dikkat edilmelidir.


Güvenlik ve yer


Ne yazık ki, bu konuya çok az ilgi gösterilmektedir! Saha çevresinde daha fazla yere sahip olmamıza rağmen (18'e 9 ile 10'a 6 m), sıralar, hakem masaları, vb. gibi birkaç engel oyun sahasına sıklıkla çok yakındır. Sahaya birçok çalışma yakın olduğu içi, bir kafa yaralanması düşünülmeyecek şey değildir.
Daha az önemli olmayan başka bir konu şudur: zeminin durumu. Eller ve zeminle temas yüzünden, özellikle üstten oynarken, toz ve diğer 'normal' kir kısa süre içinde gözlere girecektir.
İyice süpürülmüş ve temizlenmiş bir zemin kesinlikle lüks değildir!
Son olarak, mevcudiyet talepleri, giriş kolaylığı ve spor yerinin kullanılışlığı vardır. İyi ki, inşaatın planlanma safhalarından itibaren bu talepleri hesaba katmak için bu standart bir uygulama haline gelmiştir.

201
OTURARAK VOLEYBOL / Oturarak Voleybol Oyun Kuralları
« : Aralık 02, 2008, 03:39:15 ÖÖ »
Oturarak Voleybol Oyun Kuralları


Oyunda Uluslarası Voleybol (FIVB) oyun kuralları uygulanmakla beraber Oturarak Voleybol için ilave kurallar aşağıda gösterilmiştir.


TAMAMLAYICI KURALLAR


1.        Oyun sahası (kural 1 FIVB)


Boyutlar : Saha köşegendir, 10 metreye 6 metre.
Yan çizgiler : Çizgiler, bu sahada dahildir.
Merkez çizgisi : Merkez çizgisi, sahayı iki yarıya ayırır, her birisi 5 metreye 6 metredir.
Servis çizgileri : Atak çizgileri, merkez çizgiye paralel olarak çizilmiştir, bu merkez çizgisinin yanına 2 metre. Servis alanı, iki çizgiyle işaretlidir ve bu çizgilerin her birisi 15 santimetre uzunluğundadır, sahanın her bir yarısının sonunda, servis alanı içine yerleştirilmiştir: dip çizginin arkasında ve buna dikey olarak. Her bir düz yan çizgiden direkt bir çizgi içine bir çizgi çizilmiştir ve diğer çizgi bunun 2 metre soluna yerleştirilir.


2.        File ve direkler (kural 2 FIVB)


File : File, 6,5 metre uzunluğunda ve 0,8 metre genişliğindedir.
Dikey kanatlar : Kanatlar, file üzerinde çıkıntı yapamazlar.
File yüksekliği : Filenin yüksekliği, erkekler için 1,15 metre ve bayanlar için 1,05 metredir.
Direkler : Direklerin yüksekliği, en az 1,25 olmalıdır; bunlar, oyun sahasının en az 50 santimetre dışındadır.


3.        Oyuncular (kural 5 FIVB)


Giyim : Oyuncuların uzun pantolonlar giymelerine izin verilir. Koruyucu bandajlara izin verilir. Bununla beraber, çıkıntı yapan noktaları ya da diğer oyuncular için tehlikeli olabilecek başka özellikleri olan bandajlar, hakem tarafından tehlikeli nesneler olarak görülebilir ve bu nedenle bunlara izin verilmeyebilir.




4.        Koçlar (kural 6 FIVB)


Koçun sorumlulukları : Molalar sırasında, koç ve bir asistan, oyun sahasına girebilir.


5.        Oyuncuların pozisyonu ve rotasyonu (kural 9 FIVB)


Oyun pozisyonları : Oyuncunun pozisyonuna kıç tarafından karar verilir.


6.        Servis (kural 14 FIVB)


Servis kuralları : Servis atarken, kıç, dip çizginin arkasında olmalıdır. Bacaklar/ayaklar, oyun sahasının içinde olabilir. Diğer oyuncuların tümü, oyun sahasının içinde olmalıdır.


7.        Diğer yarıya ve oyun sahasına giriş (kural 17 FIVB)


Fileye vuruş : Filenin uzunluğu, oturarak voleybola uygulanır. Başka bir deyişle: file 6,50 metreden daha uzun olduğunda, direklerin dışındaki fileye oyun sırasında vurulabilir.
Sahanın diğer yarısıyla temas : Oyuncular, merkez çizgi üzerinde sahanın diğer yarısına dokunamazlar.


8.        Smaç vurmak(Hücum yapmak) (kural 18 FIVB)


Oyuncu, gövdesinin bir parçasıyla, bir smaç sırasında yerle temas halinde olmalıdır.
Arka oyuncu, istediği biçimde smaç vurabilir, smaç anında, atak çizgisine dokunmaz ya da bunu geçmez. Smaç sırasında, arka oyuncu, vücudunun herhangi bir bölümüyle, yerle temas halinde olmak zorunda kalacaktır.


9.        Blok (kural 19 FIVB)


Atak karesindeki oyuncuların, karşı takımdan gelen servisi bloke etmelerine izin verilir.


10.        Defans


Defans bölgesinde, oyuncu, topla oynarken 'oturur durumda' olmak zorundadır. Topa plonjonla defans uygulamak için, sadece kısa bir hareket sırasında yerle temasını kaybetmesine izin verilir. Bu hareket sırasında, top, onun tarafından file üzerinde oynanmayabilir.

ve daha fazlası için http://www.oturarakvoleybol.com

202
HABERLER / K?talararas? ?ampiyon ‘Engelsiz Aslanlar’
« : Kasım 30, 2008, 20:58:18 ÖS »
TOKYO -
Galatasaray Tekerlekli Sandalye Basketbol Tak?m? -



Japonya’da d?zenlenen k?talararas? ?ampiyona’da Avrupa’y? temsil eden sar?-k?rm?z?l?lar, finalde Kanada temsilcisi British Columbia 62-77 yenerek zafere ula?t?.
Haberin devam? www.ntvspor.net

203
VOLEYBOL / AROMA Voleybol Ligi'nde toplu sonu?lar
« : Kasım 30, 2008, 03:14:34 ÖÖ »
Aroma Erkekler Voleybol Birinci Ligi'ne, bug?n yap?lan 6 ma?la devam edildi.


29 Kas?m 2008 Al?nan sonu?lar ??yle:

Halk Bankas?-?stanbul MEF Okullar?: 3-0
Maliye Milli Piyango-?stanbul B?y?k?ehir Belediyesi: 0-3
Galatasaray-Ziraat Bankas?: 3-1
Arkasspor-Fenerbah?e: 3-2
Kastamonu Bozkurt Belediyesi-Polis Akademisi ve Koleji: 2-3
Tokat Belediyesi Plevnespor-Ankara SGK Spor: 3-0

204
VOLEYBOL SPOR OKULU / Plaj Voleybolu Oyun Kuralları
« : Kasım 28, 2008, 01:02:27 ÖÖ »
BÖLÜM BİR: YERLEŞİM VE MALZEMELER

KURAL-1 OYUN SAHASI

Oyun sahası; oyun alanı ve serbest bölgeden oluşur.

ÖLÇÜLER

Oyun alanı 16x8 m. ölçülerinde bir dikdörtgen olup en az 3 m. genişliğinde bir serbest bölge ile çevrilmiştir. Oyun sahasının yüzeyinden itibaren en az 7m.?ye kadar yükseklik, tüm engellerden arındırılmış olmalıdır.
FIVB dünya müsabakalarında oyun alanı 16x8 m. ölçülerinde bir dikdörtgen olup; dip / yan çizgilerden en az 5m ve en çok 6 m. genişliğinde bir serbest bölge ile çevrilmiş ve oyun sahası yüzeyinden en az 12,5 m? ye kadar yüksekliğe kadar her türlü engelden arındırılmış olmalıdır.

OYUN SAHASININ YÜZEYİ

Sahanın yüzeyi mümkün olduğunca üniform ve düz, oyuncuların yaralanma ve sakatlanmalarına yol açabilecek taş, kabuk ve benzeri maddelerden arındırılmış eğimsiz kumdan oluşmalıdır.
Uluslar arası Resmi müsabakalarda kum en az 40 cm. derinliğe sahip olmalı ve fazlaca sıkıştırılmamış yuvarlak taneciklerden oluşmalıdır.
Oyun sahasının yüzeyi oyuncular için sakatlanmaya yol açacak bir tehlike teşkil etmemelidir.
FIVB Dünya müsabakalarında kum kaba olmayan makul bir boyuta getirilmek için elekten geçirilmeli, taşlardan ve tehlikeli parçacıklardan arındırılmalıdır. Bununla birlikte kum deriye yapışacak veya toz oluşturacak kadar da ince olmamalıdır.
FIVB Dünya müsabakalarında, yağmur yağması halinde, merkez sahanın üzerini kapatmak için muşamba bir örtü kullanılabilir.

OYUN ALANINDAKİ ÇİZGİLER

İki yan ve iki dip çizgi oyun alanını belirler. Yan ve dip çizgilerin her ikisi de oyun alanı ölçülerinin içinde yer alır.
Orta çizgi yoktur.
Bütün çizgiler 5-8 cm genişliğindedirler.
Çizgiler kumun rengi ile bariz zıt renkte olmalıdır.
Oyun alanının çizgileri dayanıklı malzemeden yapılmış şeritlerden oluşmalı ve açıktaki her türlü bağlantı esnek malzeme ile yapılmalıdır.

SERVİS BÖLGESİ

Servis bölgesi dip çizginin gerisinde ve iki yan çizginin uzantısı arasında kalan sahadır. Servis bölgesinin derinliği serbest bölgenin sonuna kadar devam eder.

HAVA Hava oyuncuların sakatlanmalarına neden olabilecek koşulları içermemelidir .

AYDINLATMA Gece oynanan Uluslararası Resmi müsabakalarda oyun sahasının aydınlatılması, oyun sahasının üzerinden 1 m yükseklikte ölçülmek suretiyle, 1000-1500 Lux arasında olmalıdır. FIVB Dünya şampiyonalarında mevcut şartların oyuncuların sakatlanmasına yol açıp açmayacağına Teknik Yetkili , Hakem Delegesi ve Turnuva Direktörü karar verir.

KURAL-2 FİLE VE DİREKLER

FİLE
File; gergin asıldığında 1 m ( +/- 3 cm ) genişliğinde 8,50 m. Uzunluğunda oyun alanının tam ortasında ve buna dik olarak yer alır. File; kenarları 10 cm?lik karelerden müteşekkil iplerden yapılmıştır.Filenin üst ve alt kısmında filenin toplam uzunluğu boyunca dikilmiş 5-8 cm genişliğinde tercihen koyu mavi veya parlak renkte 2 yatay bant vardır.Üst bandın her iki ucunda da üst bandı direklere bağlayan ve filenin üst kısmını gergin tutan bir kablonun geçtiği birer delik vardır. Fileyi direklere bağlamak, üst ve altını gergin tutmak için üst bandın içinde elastiki bir kablo, alt bandın içinde de bir ip bulunur. Filenin yatay bantlarının üzerine reklam almaya müsaade edilir.

YAN BANTLAR

5-8 cm genişliğinde (oyun alanı çizgileri ile aynı renkte) ve 1m. uzunluğunda iki adet renkli bant her iki yan çizginin üzerinde yer alacak şekilde fileye dik olarak bağlanır.Bu bantlar filenin bir parçası olarak kabul edilir.Yan bantlarda reklam bulunmasına müsade edilir.

ANTENLER

Anten 1.80 m. boyunda, 10mm. Çapında esnek bir çubuktur. Fiberglas veya benzeri bir maddeden yapılmıştır. İki adet anten bantların dış tarafına bağlanır ve karşılıklı olarak filenin ters yönlerine yerleştirilir. Her bir antenin 80 cm?lik üst kısmı filenin üzerine devam eder.Bu kısımlar 10cm?lik birbiri ile zıt iki ayrı, tercihen kırmızı ve beyaz renkte işaretlenir.Antenler filenin bir parçası sayılır ve geçiş boşluğunun yan sınırlarını belirlerler. Kural 14.1.1)

FİLENİN YÜKSEKLİĞİ Filenin yüksekliği erkekler için 2.43m bayanlar için 2.24 m. olacaktır. Açıklama : File yükseklikleri çeşitli yaş grupları için aşağıdaki ölçülerde belirlenmiştir. Yaş Grupları  Bayanlar Erkekler
16 yaş ve altı  2.24 m 2.24 m
14 yaş ve altı 2.12 m  2.12 m
12 yaş ve altı  2.00 m  2.00 m

Filenin yüksekliği oyun alanının ortasından bir ölçü çubuğu ile ölçülür.Filenin iki kenarı (yan çizgilerin üzeri) oyun sahasının yüzeyinden aynı yükseklikte olmalıdır.Buradaki yükseklik kuralda belirtilen yüksekliği 2cm.?den fazla geçemez.

DİREKLER

Filenin bağlandığı direkler, düzgün, yuvarlak 2.55 m. yüksekliğinde ve tercihen ayarlanabilir olmalıdır. Direkler iki yan çizgiden 0.70 m. ila 1.00 m. mesafede yerleştirilmelidir. Direklerin yere tel ile tutturulması yasaktır. Tüm tehlikeli veya engelleyici aygıtlar bertaraf edilmelidir. Direkler yumuşak bir madde ile kaplı olmalıdır.

İLAVELER MALZEMELER

Bütün ilave malzemeler FIVB kurallarında belirtilmiştir.

KURAL 3.TOP

ÖZELLİKLERİ


Top, esnek bir malzemeden (deri. sentetik deri veya benzeri), küresel vemüsabakaların yağmur yağarken de oynanabilmesi için su geçirmeyen, açık hava şartlarına daha uygun şekilde yapılmış olmalıdır. Topun içinde lastik veya benzeri maddeden yapılmış bir kese bulunur.Onaylanan sentetik deri malzeme FIVB Yönetmelikleriyle belirlenir.
Rengi:Parlak renkler(Örneğin :turuncu , sarı , pembe , beyaz gibi)
Çevresi:66-68 cm FIVB Uluslararası müsabakalarında
Ağırlık:260-280 gr.
İç basıncı:hPa (0.175-0.225 kg /cm) veya 171-221 m.bar

TOPLARIN BENZERLİĞİ

Bir müsabakada kullanılan tüm toplar çevre genişliği, ağırlık, basınç ve cins ve renk olarak aynı özellikte olmalıdır. Uluslar arası resmi müsabakalar FIVB tarafından oynanan toplarla oynanır.

ÜÇ TOP SİSTEMİ

FIVB Dünya Müsabakalarında üç top kullanılacaktır.Bu durumda altı top toplayıcı bulunur.Bunlardan dört tanesi serbest bölgenin dört köşesinde, birer tanesi ise baş ve yardımcı hakemlerin arkasında yer alır.

BÖLÜM İKİ : OYUNA KATILANLAR

KURAL 4 TAKIMLAR

OLUŞUMU VE KAYITLARI

Bir takım sadece iki oyuncudan oluşur.
Sadece müsabaka cetveline kayıtlı olan iki oyuncu müsabakaya iştirak edebilir.
FIVB müsabakalarında, müsabaka esnasında koçluğa izin verilmez.

KAPTAN

Takım kaptanı müsabaka cetvelinde belirtilecektir.

KURAL 5 OYUNCULARIN MALZEMELERİ

MALZEMELER

Bir oyuncunun malzemesi şort veya mayodan oluşur. Turnuva yönetmeliğinde özellikle belirtildiği zamanlar hariç, forma veya üstlük giymek tercihe bağlıdır. Ayrıca oyuncular şapka giyebilirler.
FIVB Dünya Müsabakalarında aynı takımın oyuncuları aynı renk ve stilde forma ve şort giymelidirler.
Formalar ve şortlar temiz olmalıdır.
Baş hakemin müsaade ettiği zamanlar hariç, oyuncular çıplak ayakla oynamalıdırlar
Oyuncuların formaları ( veya üstsüz oynamaya müsaade edildi ise şortları ) 1 ve 2 olarak numaralandırılmalı ve numaralar formaların göğsünde ( veya şortların önünde) yer almalıdır.
Numaralar formalar ile zıt renkte ve en az 10 cm. boyunda olmalıdır. Numaraların yapıldığı bandın genişliği en az 1,5 cm. olacaktır.

İZİN VERİLEN DEĞİŞİKLİKLER

Şayet her iki takım da aynı renk forma ile sahaya çıkarsa hangi takımın formasını değiştireceği kura atışı ile belirlenecektir.
Baş hakem bir veya daha fazla oyuncuya şu konularda müsaade edebilir.
a) a) Çorap ve / veya ayakkabı ile oynamak
b) b) Set aralarında,turnuva ve FIVB yönetmeliklerine uygun olmak kaydıyla ıslak formalarını yenileriyle değiştirmek. ( Kural 5.1.4,5.1.5 )
Bir oyuncudan talep gelmesi halinde baş hakem onun atlet ve eşofman altı giyerek oynamasına müsaade edebilir.

YASAKLANMIŞ EŞYA VE FORMALAR

Oyuncuların sakatlanmasına sebep olabilecek mücevher, iğne, bilezik, alçı gibi eşyaların kullanılması yasaktır.
Oyuncular rizikoları kendilerine ait olmak kaydıyla gözlük takabilirler.
Kurallara uygun olmayan numaralar (kural 5.1.5,5.1.6) taşıyan formaların giyilmesi yasaktır.

KURAL 6 OYUNA KATILANLARIN HAK VE SORUMLULUKLARI

HER İKİ OYUNCU

Oyuna katılanlar ? PLAJ VOLEYBOLU OYUN KURALLARI? nı bilmek ve onlara itaat etmek zorundadırlar.
Oyuna katılanlar sportmenliğe yakışır bir şekilde hakemlerin kararlarını tartışmaksızın kabul etmek zorundadırlar. Herhangi bir şüpheli durumda açıklama isteğinde bulunabilirler.
Oyuna katılanlar dürüst sporculuk ( FAİR PLAY ) anlayışı içerisinde sadece hakemlere karşı değil, aynı zamanda diğer görevlilere, rakiplerine, takım arkadaşlarına ve seyircilere karşıda nazikane ve saygılı bir şekilde davranmalıdırlar.
Oyuna katılanlar, hakemlerin kararlarını etkilemek veya kendi takımlarının yaptığı hataları gizlemek amacına yönelik tutum ve hareketlerden sakınmalıdırlar.
Oyuna katılanlar oyunu geciktirmek amacına yönelik hareketlerden sakınmalıdırlar.
Müsabaka esnasında takım mensuplarının kendi aralarında konuşmalarına izin verilir.
Aşağıdaki üç durum için maç süresince sadece topun ölü olduğu zamanlarda her iki oyuncuda hakemlerle konuşma hakkına sahiptir. ( Kural 6.1.2 )
a) a) Kuralların uygulanması veya yorumu hakkında açıklama ister. Şayet açıklama kendini tatmin etmez ise oyunculardan biri derhal başhakeme İTİRAZ PROTOKOLÜ düzenlenmesini istediklerini bildirmelidir.
b) b) Yetkili olduğu istekler,
*Malzeme veya formaların değişimi.
*Servis kullanan oyuncunun numarasının tetkiki.
*File ve top ve yüzey gibi şeylerin kontrolü.
*Hizası bozulan alan çizgisinin düzeltilmesi. Mola ister. ( Kural 19.3 )

NOT: Oyuncular oyun alanını terk etmek için hakemden izin almalıdırlar.

Müsabaka sonunda:


a) Her iki oyuncu da hakemleri ve rakipleri tebrik eder.
b) Şayet iki oyuncudan biri daha önce baş hakeme bir itiraz protokolü talebinde bulunmuş ise bu durumu teyiden itirazını müsabaka cetveline kaydetme hakkına sahiptir. ( Kural 6.1.7 )

KAPTAN
Müsabaka öncesi takım kaptanı:
a) a) Müsabaka cetvelini imzalar
b) b) Kur?ada takımını temsil eder.
Müsabaka bitiminde kaptan müsabaka kağıdını imzalayarak sonucu onaylar.

OYUNA KATILANLARIN YERLERİ

Oyuncuların iskemleleri yazı hakemi masasının bulunduğu tarafta, yan çizgilerden 5m. mesafeye yazı masasına 3 m?den daha yakın olmamak koşuluyla yerleştirilir.


BÖLÜM ÜÇ: SAYI , SET, MAÇ KAZANMAK

KURAL 7 :SAYI SİSTEMİ

MAÇ KAZANMAK

Maç iki set alan takım tarafından kazanılır.
Setlerde 1-1?lik eşitlik olması halinde , netice seti (üçüncü set) en az iki sayı fark şartıyla 15 sayı üzerinden oynanır.

SET KAZANMAK

Bir set (netice seti -3. set hariç) en az iki sayı farkla ilk önce 21 sayı alan takım tarafından kazanılır. Sayılarda 20-20 eşitlik olması halinde iki sayı farka erişilinceye kadar oyun devam eder.(22-20, 23-21)
Netice seti kural 7.1.2 'ye göre oynanır.

RALLİ KAZANMAK

Bir takım ne zaman servis hatası yapar, topu karşı tarafa gönderemez, veya herhangi başka bir hata yaparsa, rakip takım aşağıdaki neticelerden biri olarak ralli'yi kazanır.
Eğer rakip takım servis attıysa, o takım sayı alır ve servis atmaya devam eder.
Eğer rakip takım servis karşıladıysa, o takım servis atma hakkını kazanır ev de bir sayı alır.

MAÇTA HAZIR BULUNMAMA VE EKSİK TAKIM

Şayet bir takım sahaya davet edildikten sonra oynamayı reddederse, maçta hazır bulunmadığı ilan edilir ve ceza olarak setleri 0-21 , 0-21 ve maçı da, 0-2,'lik sonuçla kazanır.
Geçerli bir sebep göstermeksizin ! zamanında oyun alanında bulunmayan bir takım maçta hazır bulunmadığı ilan edilerek ( kural 7.4.1 ) deki gibi işlem görür.
Bir takım set veya maç için EKSİK ilan edilirse, seti veya maçı kaybeder. ( Kural 9.1 ) Rakip takıma seti veya maçı kazanması için gerekli sayılar ya da sayı ve setler verilir.Eksik ilan edilen takım ise, daha önce aldığı sayı ve setleri aynen muhafaza eder.

BÖLÜM DÖRT : MAÇ HAZIRLIĞI : OYUNUN YAPISI

KURAL 8. MAÇ HAZIRLIĞI

KUR?A
1. set öncesindeki ısınmadan evvel baş hakem, iki takım kaptanının önünde kur?a atışını yapar.Kur?ayı kazananın seçenekleri;

a) a) Ya servis atma veya karşılama hakkı
b) b) Ya da saha seçimi

Kur?ayı kaybeden kalan seçenekleri alır.
İkinci sette ilk set öncesindeki kur?ayı kaybetmiş olan (a) veya (b) seçeneklerinden birini tercih edecektir.Netice seti için yeni bir kur?a atışı yapılacaktır.

ISINMA DEVRESİ

Maç öncesi takımlar başka bir sahada ısınma olanağı bulmuşlarsa, file de üçer dakika, bulamamışlarsa beşer dakika ısınabilirler.

KURAL 9. TAKIMIN DİZİLİŞİ

OYUNCULAR

Her takımın iki oyuncusu da daima oyunda olmalıdır.

OYUNCU DEĞİŞİKLİKLERİ

Kurallara uygun oyuncu değişikliği ya da oyuncuların yer değiştirmesi YOKTUR.

KURAL 10. OYUNCULARIN POZİSYONLARI

POZİSYONLAR

Servis atan oyuncu tarafından topa vurulduğu anda her iki takım kendi oyun alanında bulunmalıdır.(Servis atan oyuncu hariç)
Oyuncular istedikleri pozisyonu almakta serbesttirler.Oyun alanında belirlenmiş bir pozisyon YOKTUR.
Pozisyon hatası YOKTUR.

SERVİS SIRASI

Servis sırası set boyunca devam ettirilmelidir.(Servis sırası , kura atışından hemen sonra takım kaptanı tarafından belirlenir.)

SERVİS SIRASI HATALARI
Servis sırası hatası, servisin , servis sırasına göre atılmadığı zaman yapılmış olur.
Yazı hakemi servis sırasını doğru olarak belirtmeli ve yanlış oyuncuyu düzeltmelidir.
Servis sırası hatası ralli kaybı ile cezalandırılır.

BÖLÜM BEŞ: OYUN HAREKETLERİ

KURAL 11. OYUNUN SEYRİ

OYUNDAKİ TOP

Ralli baş hakemin düdüğü ile başlar.Bununla beraber top servis vuruşu ile oyundadır.

OYUN DIŞI TOP
Ralli hakemin düdüğü ile son bulur.Bununla beraber düdük bir hataya binaen çalınmışsa, hatanın oluştuğu andan itibaren top oyun dışıdır.

DAHİL TOP Top sınır çizgileri de dahil olmak üzere oyun alanı içinde yere değdiği zaman dahildir.

HARİÇ TOP

Top şu koşullarda 'hariç' tir ;
a)Sınır çizgilerinin tamamen dışında yere düşerse(sınır çizgilerine değmeden)
b)Oyun alanı dışında bir cisme, tavana veya oyun alnı dışındaki bir kişiye değerse,
c)Antenlere, kablolara, direklere veya yan bant ve anten dışındaki fileye değerse
d)Servis esnasında veya takımın üçüncü vuruşunda top, file dikey düzleminden ve geçiş boşluğunun kısmen dahi olsa dışından bütünüyle geçerse, hariçtir.

KURAL 12. OYUN HATALARI +

TANIMI

Kurallara aykırı olan herhangi bir oyun hareketi oyun hatasıdır.
Hatalara hakemler karar verirler ve kurallara göre ceza tayin ederler.

BİR HATANIN SONUÇLARI

Her hata için daima bir ceza vardır.Hatayı yapan takımın rakibi Kural 7.3?e göre ralli'yi kazanır.
Şayet iki veya daha fazla hata birbiri ardına yapılırsa, sadece ilk yapılan hata dikkate alınır.
Şayet iki veya daha fazla hata rakipler tarafından aynı anda yapılırsa, bu bir ÇİFT HATA olarak değerlendirilir ve ralli tekrarlattırılır .

KURAL 13 TOPLA OYNAMA

TAKIM VURUŞLARI

Bir takım topu filenin üzerinden geri göndermek için en fazla üç defa vurma hakkına sahiptir.
Takımın bu vuruşları, sadece oyuncuların isteyerek yaptıkları vuruşları kapsamaz, aynı zamanda istemeyerek yapılan top ile temasları da kapsar. 1
Bir oyuncu ardarda iki defa topa vuramaz.(Kural 13.4.3 ve Kural 18.2hariç) 13


AYNI ANDA YAPILAN TEMASLAR
İki oyuncu topa aynı anda dokunabilir.
İki takım arkadaşı topa aynı anda dokunduğu zaman, bu iki vuruş olarak göz önüne alınır.(Blok hariç. Kural 18.4.2) İki takım arkadaşı topa aynı anda uzanır fakat sadece bir oyuncu temas ederse, bu bir vuruş olarak sayılır. Oyuncular çarpışırlarsa bu, hata olarak değerlendirilmez.
İki rakip file üzerinde topa aynı anda temas etmişler ve top oyunda kalmış ise top sahasında kalan takımın tekrar üç vuruş yapma hakkı vardır. Böyle bir top dışarı giderse bu karşı taraftaki takım için bir hatadır. İki rakip tarafından file üzerinde, aynı anda yapılan temas bir ?tutulmuş top? neticesi verirse, bu bir hata olarak değerlendirilmez.

YARDIMLI VURUŞLAR

Oyun sahası içinde bir oyuncunun topa ulaşmak için takım arkadaşının veya herhangi bir yapının veya cismin desteğini anlamasına izin verilmez. Bununla beraber, hata yapmak üzere olan bir oyuncu (fileye dokunmak veya rakibinin oyununa müdahale etmek gibi) takım arkadaşı tarafından durdurulabilir veya geri çekilebilir.

VURUŞUN ÖZELLİKLERİ

Top vücudun herhangi bir yerine değebilir.
Topa vurulmalı, tutulmamalı, veya fırlatılmamalıdır.Top herhangi bir doğrultuda gidebilir.

İstisnalar:


a)Sert bir smaca müdafaa hareketinde.Bu durumda top parmaklarla bir an tutulabilir.
b)İki rakip tarafından file üzerinde aynı anda yapılan temas bir ?tutulmuş top? neticesi verdiğinde
Temasların aynı anda olması kaydıyla, top vücudun çeşitli yerlerine dokunabilir.

İstisnalar:


a)Bir hareket esnasında olması kaydıyla, bir veya daha fazla blok oyuncusunun blokta ardarda topa dokunmasına izin verilir.(Kural18.4.2 )
b)Takımın birinci vuruşunda parmaklar kullanılarak pas atılmamışsa (Kural 13.4.2.a hariç) tek bir hareket esnasında olması şartıyla , top vücudun çeşitli yerlerine birbirini takip eder şekilde dokunabilir.

TOPLA OYNANIRKEN YAPILAN HATALAR

DÖRT VURUŞ: Bir takımın topa, onu geri göndermeden önce dört defa vurmasıdır.

YARDIMLI VURUŞLAR: Bir oyuncunun oyun sahası içinde takım arkadaşlarından veya herhangi bir yapı veya cisimden topa ulaşmak için destek almasıdır.

TUTULMUŞ TOP: Sert bir smaca müdafaa hareketi (Kural 13.4.2. a) veya iki rakip tarafından file üzerinde aynı anda yapılan temasın bir ?tutulmuş top? neticesi vermesi (Kural 13.4.2.b) durumları hariç, bir oyuncunun topa vurmamasıdır.

ÇİFT VURUŞ: Bir oyuncunun topa ardarda iki defa vurması veya topun vücudun çeşitli yerlerine birbiri ardına temas etmesidir.

KURAL 14 FİLEDEKİ TOP

FİLEYİ GEÇEN TOP

Rakip sahaya gönderilen top filenin üzerinden, geçiş boşluğu içinden gitmelidir. Geçiş boşluğu file dikey düzleminin bir parçasıdır ve aşağıdakilerle sınırlanır.
a)Aşağıda filenin üst kısmı ile,
b)Kenarlarında antenle veya antenlerin varsayılan uzantılarıyla,
c)Yukarıda tavan veya bir engelle.(eğer varsa)

Top, file dikey düzlemini geçiş boşluğu dışından tamamen veya kısmen geçerek rakibin serbest bölgesine girdiğinde, takımın vuruş limiti dahilinde aşağıdaki koşullarda geri oynanabilir :

Topu, yine geçiş boşluğunun dışından ve oyun alanının aynı tarafındaki file dikey düzleminden geçirerek geriye çevirmelidir.

Rakip takım böyle bir hareketi engelleyemez.

Topun tamamı filenin alt boşluğundan geçerse bu top hariç'tir.
Top geçiş boşluğunun dışından ya da filenin alt boşluğundan bütünüyle geçmeden önce, bir oyuncu topla oynamak amacıyla rakibinin oyun alanına girebilir.

FİLEYE DEĞEN TOP

Top fileyi geçerken ona değebilir.

FİLENİN İÇİNDEKİ TOP
Filenin içine takılan top, takımın üç vuruş limiti içinde geri alınabilir.
Top filenin iplerini yırtar veya filenin kopmasına neden olursa , ralli iptal edilir.

KURAL 15. FİLEDEKİ OYUNCU

Her takım kendi sahası ve oyun boşluğunda oynamalıdır.Bununla beraber top serbest bölgenin dışından da geri çevrilebilir.

FİLENİN DİĞER TARAFINA UZANMA

Blok esnasında, bir blok oyuncusu rakibinin son hücum vuruşu anında veya öncesinde oyuna müdahale etmemek şartı ile filenin öteki tarafındaki topa dokunabilir.
Hücum vuruşunun kendi oyun boşluğundan yapılmış olması şartı ile, bir oyuncunun hücum vuruşunu yaptıktan sonra elinin filenin öteki tarafına geçmesine izin verilir.

RAKİBİN OYUN BOŞLUĞUNA; OYUN ALANINA VE/VEYA SERBEST BÖLGESİNE GİRİŞ

Rakibin oyununa müdahale etmemek şartı ile bir oyuncu rakibinin oyun boşluğuna, oyun alanına ve/veya serbest bölgesine girebilir.

FİLE İLE TEMAS

Filenin herhangi bir bölümüne veya antenlere temas yasaktır.(Kural 15.3.4 hariç)
Bir oyuncu topa vurduktan sonra direklere, kablolara veya filenin toplam uzunluğu dışındaki her hangi bir cisme dokunabilir.Ancak bu dokunuş oyuna müdahale etmemelidir.
Top filenin içine takılır ve bu nedenle file rakibe temas ederse hata olarak kabul edilmez.
İstek dışı olarak saçların fileye teması hata değildir.

OYUNCULARIN FİLEDEKİ HATALARI

Bir oyunun rakibinin hücum vuruşu esnasında veya öncesinde rakibinin oyun boşluğunda topa veya rakibine dokunursa (Kural15.1.1)
Bir oyuncu filenin altından rakibinin oyun boşluğuna oyun alanına ve/veya serbest bölgesine rakibinin oyununa zarar vererek girerse(Kural 15.2)
Bir oyuncu fileye temas ederse.(Kural 15.3.1)

KURAL 16 SERVİS

TANIM Servis, servis bölgesindeki doğru servis oyuncusu tarafından , topa bir el veya kol ile vurularak oyuna sokulması hareketidir.

BİR SETTEKİ İLK SERVİS

Bir setin ilk servisi, kura atışıyla belirlenen takım tarafından kullanılır.(Kural 8.1)

SERVİS SIRASI

Bir setteki ilk servisten sonra servis kullanacak oyuncu şu şekilde belirlenir.
a)Servis kullanan takım ralli'yi kazandığında, daha önce sevisi kullanılmış oyuncu tekrar atar.
b)Servis karşılayan takım ralli'yi kazandığında, servis atma hakkını da kazanır ve son defa servis atmamış olan oyuncu servisi atar.

SERVİS ATMA İZNİ

Baş hakem servis kullanacak oyuncunun dip çizgisinin gerisinde topa sahip bulunduğunu ve takımların oynamaya hazır olduklarını kontrol ettikten sonra servisin atılmasına müsaade eder.

SERVİSİN ATILMASI

Servis atan oyuncu servis bölgesinin içinde serbestçe hareket edebilir.Bu oyuncu servis vuruşu anında veya sıçrayarak atılan bir servis için sıçradığında ne oyun alanına (dip çizgi dahil) ne de servis bölgesi dışındaki zemine temas etmemeli ve ayağı çizginin altına girmemelidir.Oyuncu servis vuruşundan sonra servis bölgesinin dışına veya oyun alanının içine basabilir veya düşebilir.
Servis atan oyuncunun kumları itmesi nedeniyle çizgi yerinden oynarsa bu hata değildir.
Servis kullanacak oyuncu baş hakemin servis için çaldığı düdüğünü takip eden 5 saniye içinde topa vurmalıdır.
Baş hakemin düdüğünden önce atılan servis iptal edilir ve tekrarlattırılır.
Top havaya atılarak veya serbest bırakılarak elden çıkartıldıktan sonra oyun sahasının zeminine değmeden tek el veya kolun herhangi bir kısmı ile vurulmalıdır.
Servis kullanacak oyuncu tarafından top havaya atıldıktan veya serbest bırakıldıktan sonra kendisine değmeden yere düşer veya bu oyuncu tarafından tutulursa; servis atılmış olarak kabul edilir.
Ayrıca servis teşebbüsüne izin verilmez.

PERDELEME

Servis atan oyuncunun takım arkadaşı perdeleme yaparak rakiplerinin servis atan oyuncuyu ya da topun geliş istikametini görmelerini engellemelidir.Rakiplerinin isteği üzerine yana çekilmelidirler.

SERVİS HATALARI

Aşağıdaki hatalar servis değişikliğine yol açar.
Servis atan oyuncu:


a)Servis sırasını ihlal ederse, (Kural 16.3)
)Servisi kurallara uygun şekilde atmıyorsa.(Kural 16.5)

TOPA VURULDUKTAN SONRA YAPILAN SERVİS HATALARI Topa kurallara uygun şekilde vurulduktan sonra aşağıda gösterilen hallerde servis hatalıdır.
Eğer top:


a) a) Servis kullanan takımın oyuncularından birine değer veya file dikey düzleminden geçmezse,
b) b) Oyun alanının dışına giderse (Kural 11.4)

KURAL 17 HÜCUM VURUŞU

TANIM

Servis ve blok hariç olmak üzere, topu rakibe yönelten bütün vuruşlar ?hücum vuruşu? olarak değerlendirilir.
" Hücum vuruşu", top bütünü ile file dikey düzlemini geçtiği veya bir blokçuya temas ettiği anda tamamlanmış olur.
Oyuncu topla temasın kendi oyun boşluğunda yapılmış olması kaydıyla, herhangi bir yükseklikte hücum vuruşu yapabilir.

HÜCUM VURUŞU HATALARI

Bir oyuncu rakip takımın oyun boşluğu dahilinde topa vurursa(Kural 15.1.2)
Bir oyuncu topu harice vurursa (Kural 11.4)
Bir oyuncu topa parmaklarıyla yön vererek açık elle ?tipleme veya çekme? yapıp hücum vuruşunu tamamlarsa
Bir oyuncu rakibin servisine top bütünüyle filenin üst kenar seviyesinin üstündeyken hücum vuruşunu tamamlarsa
5 Bir oyuncu parmaklarla baş üzerinden gidiş istikameti kendi omuz çizgisine dik olmayan bir pas atarak hücum vuruşunu tamamlarsa
İstisna:


Takım arkadaşına pas vermesi durumu

KURAL 18 BLOK

TANIM

Blok; fileye yakın olan oyuncuların, rakipten gelen topu durdurmak için file üst kenar seviyesinden daha yükseğe uzanarak yaptıkları harekettir.

BLOK YAPAN OYUNCULARIN VURUŞLARI

Bloktan sonraki ilk vuruş, blokta topa dokunan oyuncu da dahil olmak üzere, takımın herhangi bir oyuncusu tarafından yapılabilir.

RAKİBİN BOŞLUĞUNDAKİ BLOK

Blok esnasında hareketi rakip oyuncunun oyununa engel olmamak kaydıyla, bir oyuncu ellerini ve kollarını filenin ötesine geçirebilir.Ancak rakip bir hücum vuruşu yapıncaya kadar, filenin ötesinde topa dokunmasına müsaade edilmez.

BLOK TEMASI

Blok teması bir takımın vuruşu olarak sayılır. Blok yapan takım blok temasından sonra sadece iki vuruş daha yapabilecektir.
Temasların, bir hareket esnasında yapılmış olması kaydıyla bir veya daha çok blokçu tarafından topa birbiri ardına (çabuk ve devamlı) temas edilebilir.Bu vuruşlar takımın sadece bir vuruşu olarak sayılır.(Kural 18.4.1)
Bu temaslar vücudun herhangi bir kısmı ile yapılabilir.

BLOK HATALARI
Blokçu, rakibinin hücum vuruşundan önce yada aynı anda rakibinin boşluğunda topa değerse (Kural 18.3)
Bir oyuncu antenlerin dışından rakibinin boşluğunda topa blok yaparsa,
Bir oyuncu rakibinin servisine blok yaparsa,
Top bloktan harice gönderilmişse


BÖLÜM ALTI : MOLALAR VE GECİKMELER

KURAL 19 MOLALAR

TANIM

Mola kurallara uygun bir oyun duraklamasıdır ve 30 sn. sürer.

FIVB Dünya Turu ve Resmi müsabakalarında 1. ve 2. setlerde takımların aldığı sayıların toplamı 21 olduğunda , 30 sn. süreli bir TEKNİK MOLA otomatik olarak uygulanır.

MOLALARIN SAYISI

Her takımın her sette en çok 1 mola hakkı vardır.

MOLA İÇİN TALEP

Mola top oyun dışındayken ve hakemin servis düdüğünden önce resmi el işaretini yapmak suretiyle oyuncular tarafından talep edilebilir.
Molalar oyunun tekrar başlamasına gerek olmaksızın birbirini takip edebilir.

Oyuncular oyun sahasını terketmek için hakemlerden izin almak zorundadır.

KURALLARA UYGUN OLMAYAN TALEPLER

Diğer durumların yanı sıra aşağıda sıralanan mola talepleri uygun görülmez.

a)Top oyunda iken veya servis atma düdüğü anında veya sonrasındaki (Kural 19.3)

b)Müsaade edilen mola sayısını aşan talep.(Kural 19.2)


Oyunu etkilemeyen veya geciktirmeyen kurallara uygun olmayan duraklama talebi aynı sette tekrar edilmemek kaydıyla herhangi bir ceza verilmeden reddedilmelidir. (Kural20.1.b)

KURAL 20 OYUNU GECİKTİRMELER

GECİKME TÜRLERİ

Bir takımın oyunun yeniden başlamasını engelleyen uygunsuz bir hareketi geciktirmedir ve diğer durumların yanı sıra aşağıdaki halleri içerir.
a)Oyuna başlama işareti aldıktan sonra molayı uzatmak
b)Kurallara uygun olmayan bir talebi aynı sette tekrarlamak (kural 19.4)
c)Oyunu geciktirmek (Rallinin bitimi ile servis düdüğünün arası maksimum 12 saniye)

GECİKTİRME CEZALARI

1 Bir sette bir takımın oyunu ilk geciktirmesi ?GECİKTİRME UYARISI? ile cezalandırılır.
Aynı set içinde aynı takımın her türlü ikinci ve müteakip geciktirmeleri hata teşkil eder ve ?GECİKME İHTARI? ile cezalandırılır.(Ralli Kaybı)

KURAL 21. İSTİSNAİ OYUN DURAKLAMALARI

SAKATLANMA

Top oyunda iken ciddi bir kaza meydana gelirse, hakem derhal oyunu durdurmalıdır.Daha sonra ralli tekrarlattırılır.
Sakatlanmış oyuncuya bir maçta bir kez olmak üzere en fazla 5 dakikalık iyileşme süresi verilir.Hakem oyuncuyu tedavi etmesi için sağlık görevlisinin oyun alanına girmesine izin vermelidir. Bir oyuncunun , ceza alması dışında , oyun sahasını terketmesi sadece hakemin izni ile olabilir.5 dk.lık iyileşme sürecinin sonunda hakem düdük çalacak ve oyuncunun oyuna devam etmesini isteyecektir. Bu durumda oyuna devam edip edemeyeceğine sadece oyuncunun kendisi karar verebilir.

Eğer oyuncu iyileşme süresinin sonunda iyileşemez ya da oyun sahasına dönemezse takımı eksik ilan edilir. (Kural7.5.3,9.1)

Çok ciddi sakatlanmalarda müsabaka doktoru ve teknik supervisör , sakatlanmış oyuncunun oynama isteğini reddedebilirler.

NOT : İyileşme süresi, yarışma yetkili sağlık görevlisinin , oyun alanındaki oyuncunun yanına gidip tedaviye başladığı andan itibaren başlayacaktır. Yetkili sağlık görevlisinin hazır bulunmadığı bir durumda, iyileşme sürecinin ne zaman başlayacağı hakemin yetkisindedir.

HARİCİ MÜDAHALE

Oyun esnasında eğer herhangi bir harici müdahale olursa oyun durdurulmalı ve ralli tekrarlattırılmalıdır.

UZATILMIŞ DURAKLAMALAR

Eğer beklenmeyen koşullar nedeniyle maç kesilirse, bu takdirde baş hakem organizatör ve varsa kontrol komitesi, normal koşulların yeniden tesisi için gerekli tedbirlerin alınmasına karar verirler.

Toplam 4 saati aşmamak kaydıyla, oyunda bir veya daha fazla duraklama meydana geldiyse, maça aynı oyun alanında ya da başka bir oyun alanında devam edilmesi durumunda kazanılmış sayılarla devam edilir.

Daha önce oynanmış setler sayılarıyla aynen korunacaktır.
Toplam 4 saati aşan bir yada daha fazla duraklama meydana geldiğinde, tüm maç yeniden oynatılacaktır.

KURAL 22 FASILALAR VE OYUN ALANLARININ DEĞİŞİMİ

OYUN ALANLARININ DEĞİŞİMİ

Takımlar (1. ve 2. sette) oynanmış her 7 sayıda ve ( 3. sette) her 5 sayıda oyun alanlarını değiştirirler.

FASILALAR

Setler arasındaki fasılalar 1 dakika sürer.
Netice setinden önceki arada başhakem kura atışı yapar.(Kural 8.1.)
Set içindeki oyun alanı değişimlerinde takımlara süre tanınmaz.
Eğer saha değişimi gerekli zamanda yapılmamış ise hata fark edildiği anda yapılır. Değişimin yapıldığı andaki sayılar aynen kalır. .



BÖLÜM YEDİ : HATALI DAVRANIŞ

KURAL 23 HATALI DAVRANIŞ

Takım üyelerinden birinin resmi görevlilere, rakip oyunculara, takım arkadaşlarına veya seyircilere yönelik hatalı davranışı, yapılan davranışın derecesine göre dört ayrı kategoride sınıflandırılmaktadır.

ÇEŞİTLERİ

ANTİ SPORTİF DAVRANIŞ :Tartışma , korkutma, vs.
KABA DAVRANIŞ:Terbiye ve ahlak prensiplerine aykırı hareket etmek, aşağılayıcı ifadeler.
SALDIRGAN DAVRANIŞ :İtibar düşürücü veya hakaret edici sözler veya hareketler.
TECAVÜZ : Fiili saldırı yada saldırıya teşebbüs.

YAPTIRIMLAR

Hatalı davranışın neticesine bağlı olarak, baş hakemin kararına göre uygulanacak yaptırımlar şunlardır. (Bunlar müsabaka cetveline kaydedilmelidir.)

HATALI DAVRANIŞI UYARMA

Sportmenliğe yakışmayan davranış için hiçbir ceza verilmez, ancak oyuncu aynı sette benzeri davranışın tekrarına karşı uyarılır.

HATALI DAVRANIŞI CEZALANDIRMA

Kaba davranış veya tekrarlanmış antisportif davranış için takım ralli kaybı ile cezalandırılır..

OYUNDAN ÇIKARMA

Tekrarlanan kaba davranış veya saldırgan davranış, oyundan çıkarma ile cezalandırılır. Oyundan çıkarma ile cezalandırılan takım üyesi oyun sahasını terk etmek zorundadır ve takım o set için eksik ilan edilir.

DİSKALİFİYE

Saldırgan davranış ve tecavüz için oyuncu oyun sahasını terk etmelidir.Takımı maç için eksik ilan edilir.

YAPTIRIM TABLOSU

Hatalı davranış yaptırım tablosunda gösterildiği şekilde cezalandırılır.

Bir oyuncu hatalı davranışı nedeniyle bir sette birden fazla defa cezalandırılabilir.

Sadece bir set içindeki yaptırımlar toplanır.

Tecavüzkar davranıştan dolayı diskalifiye için daha önce bir ceza almış olması gerekmez.

SET ÖNCESİ VE SETLER ARASINDAKİ HATALI DAVRANIŞLAR

Setlerden önce yada setler arasında meydana gelen herhangi bir hatalı davranış uyarınca değerlendirilir ve yaptırımlar müteakip sette tatbik edilir.

205
FAYDALI BİLGİLER / SPOR YAPMANIN 99 NEDEN?
« : Kasım 28, 2008, 00:56:27 ÖÖ »
1. Sa?l???n?z?n de?erini anlaman?za yard?mc? olur
2. Ya?am kalitenizi artt?rman?za ve geli?tirmenize yard?mc? olur
3. Fiziksel performans?n?z? geli?tirir
4. Kalp rahats?zl??? riskini azalt?r
5. Maksimum oksijen kapasitenizi artt?r?r
6. Y?ksek tansiyon riskini veya ilerlemesini azalt?r
7. Y?ksek tansiyonu olanlar?n, tansiyonu kontrol alt?nda tutmas?na yard?mc? olur
8. Kandaki Triglycerid seviyesinin azalt?r
9. Kandaki iyi kolestrolu (HDL) art?r?r
10. Dinlenme kalp at?m?n? d???r?r
11. Kalp - damar dola??m?n? geli?tirir
12. Anaerobik e?i?i artt?r?r, bu da ?abuk yorulmay? ve dolay?s?yla kanda laktik asit birikiminin erken olu?mas?n? engeller
13. Kalp rezervini art?r?r
14. Kalbinizin bir at?mda v?cuda pompalad??? kan miktar?n? art?r?r
15. V?cut ?s?n?z? so?utma i?in, deri y?zeyine gerekli kan ak?? kabiliyetini art?r?r
16. Akci?er kapasitenizi artt?rarak, oksijenin akci?erlerden kana ge?ebilme kabiliyetini artt?r?r
17. Kalp krizi ge?irdikten sonra, hayatta kalma ?ans?n?z? artt?r?r
18. Koronerde kan p?ht?la?ma hassasiyetini d???r?r
19. Kandaki yo?unla?may? azalt?r
20 Kalbinizin daha verimli pompalama i?levini yapmas?n? sa?lar
21. Kan?n?z?n kan plazma hacmini geni?letir
22. Orta seviyeli egzersizler s?ras?nda, kalp at?m say?s?n? d???r?r.
23. Anormal nab?z at?m incinmelerini azalt?r.
24. Kaslar?n?z?n kandan oksijen ??karma kabiliyetini art?r?r.
25. ?arp?nt? riskini azalt?r.
26. ?ok ?e?itli sebeplere ba?l? ba? a?r?lar?ndan kurtulman?z? sa?lar.
27. Hamilelikte kar??la??lan bir?ok rahats?zl?klardan ( kab?zl?k, bel a?r?s?, mide ek?imesi gibi) kurtulman?z? sa?lar.
28. S?cakl??a kar?? tahamm?l?n?z? art?r?r.
29. Endi?e ve kuruntular?n?z? azalt?r.
30. Streslerden korunmaya ve kurtulmaya yard?mc? olur.
31. V?cudun ?st solunum yollar? enfeksiyonuna kar?? direncini art?r?r.
32. ?eker hastal???n?z?n geli?me riskini azalt?r.
33. ?eker tolerans?n?z?n geli?mesini sa?lar.
34. Prostat kanserinin geli?me riskini azalt?r.
35. Sigaray? b?rakman?za yard?mc? olur.
36. Ba??rsak kanserinin geli?me riskini azalt?r.
37. G???s kanserinin geli?me riskini azalt?r.
38. Eklem rahats?zl?klar?ndan dolay?, eklemlerin bozulma oran?n? yava?lat?r.
39. Kan ?ekerinin kontrol alt?nda tutulmas? i?in gerekli insulin miktar?n?n d???r?lmesine yard?mc? olur.
40. Y?ksek tansiyona ba?l? ciddi komplikasyonlara maruz kalma oran?n? azalt?r.
41. Yaralanmalara kar?? korunmay? sa?lar.
42. Eklemlerdeki k?k?rdak dokunun yo?unlu?unu artt?r?r.
43. Stresle ba?a ??kman?za yard?mc? olur.
44. Ba????kl?k sisteminizin iyi ?ekilde ?al??mas?n? geli?tirir.
45. Kab?zl?ktan kurtulman?za yard?mc? olur.
46. Depresyonun hafifletilmesine ve atlat?lmas?na yard?mc? olur.
47. So?uk ortamlara ?abuk adapte olma kabiliyetinizi art?r?r.
48. Bel a?r?lar?n?n hafiflemesine ve kurtulman?za yard?mc? olur.
49. Bel a?r?lar?ndan do?an s?k?nt?lar?n azalmas?n? sa?lar.
50. ?nsuline kar??,doku duyarl?l???n? art?rarak, kan ?ekerinin daha iyi kontrol edilmesine yard?mc? olur.
51. Y?ksek tansiyonu kontrol i?in al?nan ila?lar?n, yan etkilerine kar?? koymaya yard?mc? olur.
52. Eklem esnekli?ini korur ve geli?mesine yard?mc? olur.
53. E?er y?ksek tansiyonunuz varsa, bunu kontrol etmek i?in ald???n?z ila? ihtiyac?n? 20 - 30 % azalt?r.
54. Kemik erimesi hastal??? riskinin geli?mesini azalt?r.
55. Zihinsel uyan?kl?l???n?z? art?r?r.
56. Ya?a ba?l? olarak olu?an kemik bozulmalar?n?n yava?lamas?na yard?mc? olur.
57. Endometriyoya kar?? riski azalt?r.
58. Eklem rahats?zl?klar?ndan do?an ac?lara kar?? koyma tolerans?n?z?n artmas?n? sa?lar.
59. Kilonuzu koruman?za veya kilo kaybetmenize yard?mc? olur. Sadece diyet yaparak de?il.
60. Yarat?c?l?k g?c?n?z?n artmas?na yard?mc? olur.
61. Ya?s?z v?cut dokular?n?z?n korunmas?na yard?mc? olur.
62. Sa?l?k harcamalar?n?n ve ila? kullan?m?n?n azalmas?na yard?mc? olur.
63. Yabanc? madde kullan?m? ile m?cadeleye yard?mc? olur.
64. Fazla kalorilerin yak?lmas?na yard?mc? olur.
65. Y?ksek oranda g?da t?ketmenizi sa?lar, fakat buna ra?men, kalori dengenizin ayn? kalmas?na yard?mc? olur.
66. A??r ilerleyen ?i?manl??a kar?? korur.
67. Denge ve koordinasyonunuzun geli?mesine yard?mc? olur.
68. ??tah?n?z?n k?sa s?reli etkilerle azalt?lmas?na yard?mc? olur.
69. Ani kabarmalar?n ?stesinden gelmeye yard?mc? olur.
70. Ya?l? bireylerdeki k?sa s?reli belleklerin geli?mesine yard?mc? olur.
71. Adet kanamalar?ndan do?an belirtilerin hafiflemesine yard?mc? olur.
72. Genel ruhsal durumunuzun geli?mesini sa?lar.
73. Kolay ve iyi uyuman?za yard?mc? olur.
74. Kilo kayb?na, ?zellikle v?cuttaki ya?dan kaybetmenize yard?mc? olur.
75. Kemiklerinizin k?r?lmalara kar?? direncini ve yo?unlu?unu art?r?r.
76. Dinlenme durumundaki metabolik seviyeyi koruman?za yard?mc? olur.
77. Kassal g?? seviyenizi artt?r?r.
78. Kassal dayan?kl?l?k seviyenizi art?r?r.
79. Egzersizden sonra ?abuk toparlanabilme kabiliyetinizi art?r?r.
80. Uygun kas dengenizi koruman?za yard?mc? olur.
81. Cinsel hayat?n?z?n istenen doyumda ve d?zeyde artmas?n? sa?lar.
82. V?cudunuzun dik durmas?n?n geli?mesini sa?lar.
83. Egzersiz s?ras?nda v?cudun enerji elde etmede ya? kullanabilme kabiliyetini artt?r?r.
84. Solunum sistemindeki kaslar?n g?c?n?n ve dayan?kl?l???n artmas?n? sa?lar.
85. ?yi bir fiziksel g?r?n?? sa?lar.
86. Kendinize olan g?ven duygunuzu artt?r?r.
87. Rahat olman?za yard?mc? olur.
88. K?sa s?reli bilgileri haf?zan?zda tutma kabiliyetini geli?tirir.
89. ?? veriminizi artt?r?r.
90. Bol enerji verir. G?nl?k hayat?n?zda acil durumlarda ihtiyac?n?z olan enerjiyi sa?lar ve sonradan ihtiya? olabilecek daha fazla enerjinizi koruman?za yard?mc? olur.
91. Hastal?klara ba?l? olarak i? g?n? kayb?n?z? azalt?r.
92. Ba??ms?z hayat tarz?n? koruman?za yard?mc? olur.
93. Yeni insanlarla kar??la?man?za ve yeni arkada?lar edinmenize yard?mc? olur.
94. Fiziksel zindeli?inizi geli?tirerek, hayata daha yarat?c? olarak adapte olman?z? sa?lar.
95. Aktiviteler, kemiklerin g?? depolamas?na ve orta ?iddetli egzersizler s?ras?nda daha fazla bask? yaparak hem daha ?ok g?? depolamas?na hem de kemik yo?unlu?unun artmas?n? yard?mc? olur.
96. Egzersiz, ba? ve ba? dokular?n? kuvvetlendirerek, ya?a ba?l? olarak olu?abilecek sakatl?klar? azalt?r.
97. ?nceden hareketsiz bir ya?am tarz?na sahip ki?ilerin, yorgunlu?a kar?? direncini art?r?r ve din?lik hissinin olu?mas?n? sa?lar.
98. Hatta kalp hastalar? bile, kalp ve solunum sistemlerini ?al??t?r?c? egzersizler yaparak, hastal???n?n ?stesinden gelmek i?in gayret sarf ederek, korkular?ndan kurtulmalar?na ve normal ya?amlar?na d?nmelerine yard?mc? olur.
99. Spor yapmak, s?k?nt?lar?n?z?n azalmas?na, e?lenme ve ne?elenmenize, k?saca hayattan zevk alman?za yard?mc? olur.

206
FAYDALI BİLGİLER / Doping
« : Kasım 28, 2008, 00:55:49 ÖÖ »
?nsano?lu baz? konularda egolar?n? yenememektedir. Bu konulardan birisi de "kazanma arzusu"dur. ?nsano?lu kazanma u?runa t?m etik de?erleri ve sa?l???n? bir kenara b?rakarak ?e?itli yollara ba?vurmaktad?r.

1-Doping nedir?

Sporcunun performans?n? art?rmak amac?yla ; v?cuda verilmesi gereken maddelerin ?e?itli yollarla v?cuda verilmesine doping denir.Burada genelde sentetik malzemeler kullan?l?r. Bunlar do?al besin kaynaklar?ndan al?namayan ve organizman?n ?retemedi?i maddelerdir.Bu maddeler organizmada ?e?itli uyar?lara yol a?makta ve sporcunun rakiplerine kar?? ?e?itli avantajlar sa?lamaktad?r.

2-Doping s?zc???n?n etimolojik tan?m? nedir?

? Doping ? s?zc??? ilk kez XVII.yy.’da Amerika Kolonilerinde ortaya ??km?? bir kelimedir. Kuzey Amerika k?tas?nda 1626’da Hollandal? g??menlerin kurduklar? ? Yeni Hollanda ?irketi ? ile Manhattan adas?n? sat?n al?rlar ve yeni Ba?kentlerini kurarlar : New Amsterdam (g?n?m?z?n New York’u). Bu kentin ilk binalar?n?n in?as?nda ?al??an i??ilere verilen g?nl?k kumanyan?n ana yiyece?inin, yerel leh?ede ad?na ? doop ? dedikleri bir ?e?it ?orba oldu?u, d?nemin kay?tlar?ndan saptanm??t?r. ??indekilerin neler olduklar? tam olarak bilinmemekle beraber, ?al??anlara dirilik veren ve yorgunluklar?n? alan etkide bulundu?u s?ylenir. Belki Guaranis k?z?lderililerinin kulland?klar? ? paraguay ?ay? denilen bitki ? ana maddesinden olu?uyordu ; ancak kesin olan, i?enler ?zerinde uyar?c? etkide bulundu?u ve bu nedenle XVII.yy.’?n Amerika g??meni beyazlar? taraf?ndan ?ok kullan?ld???yd?. Fakat bir s?re sonra bir tak?m ani ?l?mlere neden oldu?u, toksik madde i?erdi?i ku?kusuyla yasaklanm??t?.
Doping s?zc???ne verilen ikinci anlat?m ise, 1964’de L. Prokop taraf?ndan ortaya at?lm??t?r. Bu yazara g?re ? dope ? G?ney Afrika’da Bantous yerlilerinin dinsel t?renlerinde kulland?klar? kuvvetli bir alkoll? i?kinin ad?yd?, ve XVIII.yy. sonlar?nda buradaki Hollanda k?kenli beyazlar? olu?turan Boers’lerce geli?tirilen bir i?kiye ad?n? vermi?ti.

?yle veya b?yle, kesin olan ? doping ? kelimesinin anglo-sakson k?kenli oldu?u, mutlaka ? doop ? veya ? dope ? s?zc?klerinden birinden t?retilmi? oldu?udur. ?lk kez 1903’de kullan?lmaya ba?lanm?? ve ?ngiliz bilimsel yaz?lar?nda 1931’den itibaren de ? uyar?c?- stimulant? s?zc???n?n yerini ald??? g?r?lmektedir. Doping’in Frans?zca kar??l??? 1921 y?llar?nda ? dopage ? diye t?retilmi?tir. Bu y?llarda s?zc?k art?k, ansiklopedi ve s?zl?klere girmeye ba?lam?? ve kar??l???nda ilk anlat?mlar?, tan?mlamalar? yap?lmaya ?al???lm??t?r.



3-Doping kavram?n?n tarihsel geli?imi nedir?

Doping hakk?nda ara?t?r?lma yap?lmas? ?nerisi ilk kez, 1960 Roma Olimpiyatlar? s?ras?nda cereyan eden Psiko-Ergo-Farmakoloji Uluslararas? Kongresinde ortaya at?lm??, ve 1962’de organize edilen iki yuvarlak masa toplant?s? sonras?nda, 26-27 Ocak 1963’de Fransa’da toplanan bir bilimsel Kongrede Doping’in ilk tan?m?n?n yap?lmas?na ?al???lm??t?r. Bu ilk tan?ma g?re :

" Doping bir sporcunun fizyolojik haz?rlanmas? de?ildir. Bu haz?rlanma ya?amsal ?nemdedir ve t?bbi kontrol alt?nda yap?lmal?d?r. Bir yar??ma hedeflenerek veya bir yar??ma s?ras?nda, verimi artt?rmaya y?nelik, sport eti?ine ayk?r? ve sporcunun beden veya ruh sa?l???na zarar verebilecek, her t?rl? madde veya y?ntem uygulamalar? DOP?NG addedilir. "

Bu ilk tan?m, halen ge?erli olan Doping tan?m?n?n da b?t?n unsurlar?n? i?ermektedir. Bununla birlikte Avrupa Konseyi’nin Kas?m 1963’de Starsbourg ve Madrid’de yapt??? iki toplant?da yeniden ele al?nm?? ve geli?tirilmeye ?al???lm??t?r. Bu toplant?da s?ras? ile Avusturya, Danimarka, ?spanya, ?talya, Hollanda ve ?ngiltere kendilerine uygun gelen Doping tan?mlar?n? tart??maya sunmu?lard?r. Bu toplant?da ?lkemiz a??s?ndan bize ilgin? gelen nokta, daha 1963 y?l?nda doping hakk?nda organize edilen bu ilk diplomatik nitelikteki kongreye T?rkiye kendi DOP?NG tan?m?n? sunmak suretiyle aktif kat?l?mda bulunmu? oldu?udur. Avrupa Konseyi ar?iv kay?tlar?na g?re T?rkiye’nin 1963 y?l?nda DOP?NG hakk?ndaki tan?m? ?u ?ekildedir :

" DOP?NG MADDES?, PERFORMANSI Y?KSELTEN B?R T?R FARMAKOLOJ?K UYARICIDIR. "

Uzun tart??malardan sonra Avrupa Konseyi, devletlerin sunduklar? biri birlerine yak?n veya uzak tan?mlar? de?erlendirerek doping hakk?nda ?u tan?m? karara ba?lam??t?r : " Doping, bireyin bir yar??maya kat?l?m? nedeniyle ve yapay ve haks?z ?ekilde performans?n? artt?rmak amac?yla, organizmaya yabanc? fizyolojik maddelerin, herhangi bir y?ntemle y?ksek dozda ve anormal yollardan, sa?l?kl? bir ki?iye uygulanmas? veya kendisi taraf?ndan kullan?lmas?d?r. "

1964’de Tokyo Olimpiyatlar? m?nasibetiyle toplanan bilimsel kongre yukar?daki tan?ma ?u paragraf? ilave etmek gere?ine karar vermi?tir :

" Bir yar??maya kat?l?m s?ras?nda, niteli?i, dosaj? veya uygulama ?ekliyle, bir sporcunun yapay ve haks?z ?ekilde performans?n? artt?racak bir t?bbi m?dahele zorunlulu?u do?arsa, bu dahi doping addedilmelidir. "

Sonras?nda, 1965 y?l?ndan itibaren Devletler ilk yasal doping tan?mlar?n? yapmaya ba?larlar. Di?er bir ifade ile ? doping ile m?cadele ulusal yasalar?n? ? kabul ederler. Bu ba?lamda Bel?ika : Nisan 1965, Fransa : Haziran 1965’de doping ile m?cadeleyi yasal d?zenleme alt?na alm??t?r. Bu kanunlar?n ??kart?lmas?, ve ?zellikle bunlara ba?l? y?netmeliklerin ve ekli yasak madde – ila? listelerinin kabul? ile doping kavram?, tan?m? akademik kongre ?al??malar?n? a?arak somutlanm?? ve yasaklar ile cezalar i?eren bir hukuk d?zenine kavu?mu?tur.

Ancak bir yandan doping ile m?cadele yasal bir d?zenlemeye ula?t?r?l?rken, hemen kar??s?nda bu m?cadelenin Birle?mi? Milletler ?nsan Haklar? Evrensel Beyannamesi’ne ayk?r? oldu?unu iddia eden z?t g?r??l?ler de ortaya ??km??t?r. Bu kar??t g?r??lere ve doping ile m?cadelenin yersiz oldu?unu ileri s?renlere ra?men 1967’de Uluslararas? Bisiklet Federasyonu kendi doping tan?m?n? ve yasakl? maddeler listesini tanzim eden ilk uluslararas? te?kilat olmu?tur.

Yeri gelmi?ken belirtmeliyiz ki doping ile m?cadelenin sadece sporcular?n kullan?mlar? ile s?n?rl? b?rak?lmamas? gerekti?ini ve bu m?cadelenin sporcular d???ndaki bireylere de, ?zelikle ?al??anlarla ??rencilere de geni?letilmesi gerekti?ini savunan g?r?? sahipleri de mevcuttur.

1970’li y?llar?n sonunda sa?l?k meslek erbab?, spor d?nyas? ve di?er te?ekk?ller taraf?ndan olu?turulmu? y?ze yak?n doping tan?m? biribirleri ile kesi?mekte, birbirlerini tamamlamakta ve bazen de birbirlerine z?tl?klar ortaya koyar hale gelmi?lerdi. Bu durum kar??s?nda Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi 1984 y?l?nda dopingin basitle?tirilmi? bir tan?m?n? yapmak ihtiyac?n? duymu?tur. Avrupa Konseyi’nin bu tan?m?na g?re :

"Sporda doping, yetkili spor te?kilatlar?n?n kurallar?na ayk?r? ?ekilde, bunlar?n yasaklam?? oldu?u madde veya madde s?n?flar?n? kullanmakt?r. "

Bu tan?mlamadan iki y?l sonra Uluslararas? Olimpiyat Komitesi (IOC) de nihayet ?imdiye kadar yap?lm?? tan?mlamalara olduk?a yak?n, kendi tan?m ve yasakl? maddeler listesini kabul etmi?tir. Ayn? d?nemlerde Uluslararas? Amat?r Atletizm Federasyonu (IAAF) gibi sporun ?ok ?nemli kurulu?lar? da kendi doping tan?m ve yasakl? maddeler listelerini saptayarak bu alanda etkin bir m?cadeleye giri?mi?lerdir. Fakat bu kez de ortaya ?ok farkl? yasakl? maddeler listeleri ortaya ??km?? ve uygulan?r olmu?tur. Bu durum da farkl? disiplinlerdeki sporcular aras?nda bir haks?zl?k, adaletsizlik duygusu yaratm??t?r ; zira bir sporda doping olarak nitelenen ve cezaland?r?lan bir madde bir ba?ka sporda serbest kalm??t?r. Bu duruma bir ?rnek vermek gerekirse ABD’de NBA de dopingli bir sporcu ?ok a??r bir cezaya ?arpt?r?lmakta : hayat boyu ihra? edilmekte ve fakat bu cezaya maruz yasakl? madde listesi de o denli k?sa tutulmaktayd? : sadece kokain ve eroin. Zaman i?erisinde Devletler doping ile m?cadeledeki yasal d?zenlemelerini yeniden, g?n?n ?artlar?na uygun ?ekilde ele alm??lar ve ?rne?in Fransa 1965 tarihli kanununu 1989’da yenilemi?tir. Yine 1989’da Avrupa Konseyi de doping tan?m?n? yeniden ele alm??t?r. Bu yeni d?zenlemesinde doping ??yle tan?mlanmaktayd? : "Bu s?zle?me uyar?nca

a) Sporda dopingden anla??lan, sporculara uygulanan veya bunlar kullan?lan farmakolojik madde s?n?flar? veya metodlar?d?r;
b) Farmakolojik madde s?n?flar? veya metodlar?ndan anla??lan, yetkili uluslararas? spor te?kilatlar?nca yasaklanm?? ve bu alanda tanzim edilen listelerde bulunan farmakolojik madde s?n?flar? veya metodlar?d?r;
c) Sporcudan anla??lan, organize spor faaliyetlerine d?zenli ?ekilde kat?lan her iki cinsiyetten bireylerdir "
Uluslararas? Olimpiyat Komitesi (IOC)de tan?m?n? geli?tirmek ihtiyac?n? duymu? ve 1999’da Lozan’da toplanan [Sporda Doping D?nya Konferans? (2-4 ?ubat 1999)]’ndan ?u yeni tan?m ??km??t?r: " 1. Sporcunun sa?l??? i?in tehlikeli olabilecek ve/veya performans?n? iyile?tirebilecek bir madde veya metodun kullan?lmas?, 2. sporcunun organizmas?nda, bu KOD’a ayk?r? bir maddenin bulunmas? veya bir metodun uyguland???n?n saptanmas? doping olarak nitelenir. "

4-Neler doping maddesidir?

Doping ile ilgili ?al??malar ?e?itli kurumlarca yap?lmaktad?r.Bunlar?n en ?st d?zeyi IOC’nin(International Olympic Commite/Uluslararas? Olimpiyat Komitesi)t?p komisyonudur.Bu komisyon ?e?itli d?nemlerde ,?e?itli doping listeleri yay?nlar.?lkemizde de bu komisyon taraf?ndan akredite edilmi? bir doping ara?t?rma merkezi vard?r. T?rkiye Doping Kontrol Merkezi ad?ndaki merkez,Ankara’da Hacettepe ?niversitesi’ndedir

5-Doping neden zararl?d?r?

Dopingin spor sahalar?nda etik kurallar?ndaki e?it ko?ullarda yar??ma ortam?n? bozmas?n?n d???nda ,insan organizmas? ?zerine olumsuz etkileri vard?r. Doping insan v?cudu ?zerine olumsuz etkileri,bir d?nemler Alman bilim adamlar?n?n ortaya att??? otomatik savunma mekanizmas? teorisi ile de?erlendirilmi?tir.Burada kullan?lan doping maddeleri ile insan?n istemli olarak devreye sokamad??? rezerveler devreye girmektedir.Otomatik savunma mekanizmas? teorisine g?re doping al?m? sonucunda organizman?n bilincinin ve isteminin d???nda bir zorlamas? olu?maktad?r.Bu zorlama,al?nan maddenin ?l??s?ne ve v?cudun dayanma g?c?ne g?re sonu ?l?mle sonu?lanan dramatik tablolar yaratabilir. G?n?m?zde yap?lan ara?t?rmalarda doping maddelerinin grubuna g?re insan v?cuduna verdi?i ?e?itli zararlar ortaya ??km???r.Bunlara k?saca de?inirsek,?rne?in amfetamin grubu maddelerin al?nmas?,organizman?n yorgunluk duygusunun ortadan kalkmas? sonucu belirli bir ekonomi kayb? olur.Dinlenme kapasitesi belirgin oranda d??er.Ta?ikardi (?arp?nt?) Y?ksek tansiyon,a??r? terleme kas tonusunda (geriminde) art??,sinirlilik,sindirim bozuklu?u ve cinsel fonksiyonlarda bozulma ortaya ??kar?r.Kas yap?c? diye de tan?mlanan anabolizan grubu maddelerin al?nmas? sonucunda da iskelet,karaci?er,b?brek,cinsel organlarda ileri derecede tahribata yol a?ar.

207
FAYDALI BİLGİLER / Antrenman Bilgisi
« : Kasım 28, 2008, 00:55:07 ÖÖ »
1- Performans nedir ?
Bir fiziksel aktivite s?ras?nda,  o fiziksel aktivitenin gerektirdi?i fizyolojik,  biyomekanik ve psikolojik verime “performans” ad? verilir. Bu verimin yar??ma s?ras?nda ortaya koyulabilme d?zeyi de performans?n d?zeyi hakk?nda bilgi verir.

2- Performans? olu?turan ??eler nelerdir?

Performans? olu?turan ??eler Astrand ve Rodalh’a g?re ?? ana ba?l?k alt?nda toplan?r. Bunlar s?ras?yla ?unlard?r:
a-Enerji olu?umu (aerobik-anaerobik), b-N?ro-m?sk?ler(sinir-kas) ileti, c-Psikolojik fakt?rler (motivasyon)   

3-Performans? etkileyen fakt?rler nelerdir?

Performans? ?e?itli fakt?rler etkiler. Bu fakt?rler ?ncelikle i? ve d?? fakt?rler olmak ?zere ikiye ayr?l?rlar.
?? fakt?rler veya internal (ki?isel) fakt?rler ad?n? verdi?imiz fakt?rler ?unlard?r:
a. Antrenman d?zeyi, b. Ya?, c. Cinsiyet. d. Fiziksel uygunluk (physical fitness), e. Irksal fakt?rler, f. Stres d?zeyi, g. Motivasyon durumu, h. Beslenme, ?. Ergonomik destekleyiciler, j. Sa?l?k durumu, k. ?la? kullan?m?
D?? fakt?rler veya eksternal fakt?rler ise ?unlard?r:
a. ?rtifa,  b. Nem c. S?cakl?k,  d.  Zemini durumu
Yukar?da s?ralanan fakt?rler durumlar?na g?re performans? olumlu ya da olumsuz y?nde etkilerler.

4- Antrenman nedir?

Belirli  bir sistem i?inde hedeflenen sportif performans? elde etmek i?in bir program ?er?evesinde, sportif performans ??elerini geli?tirmeye y?nelik ?al??malar?n t?m?d?r. Fizyologlar antrenman?n tan?m?n? ??yle yapmaktad?r:
V?cuda yap?lan t?m y?klenmelerde fonksiyonel ve morfolojiye uygunluk, y?klenmeler sonucu  organizmada bir de?i?ikli?in meydana gelmesi ve sonu?ta verim art???na neden olunma. Bir ba?ka antrenman tan?m?n? ise ??yle g?rmekteyiz:Al??t?rmalar yard?m? ile sporcular?n fiziksel, teknik, taktik, zihinsel, psikolojik ve motorsal haz?rl???d?r.

5-Antrenman?n etkileri nelerdir?

Do?ru ve sistemli yap?lan bir antrenman ile t?m performans ??eleri geli?tirilebilinir.  Antrenman enerji olu?um sistemi ?zerinde olumlu etkilerde bulunur. Bu ?ekilde kardiyo-vask?ler (kalp-damar) sistemi antrenman ile geli?erek sporcunun aerobik g?c? (oksijenli-g??) arat?r?l?r. Yorgunlu?a kar?? diren? artar.  N?ro-m?sk?ler (sinir-kas)ileti antrenmanla iyile?tirilir. Kuvvet art?r?m? sa?lan?r. Koordinasyon, esneklik  geli?ir. Hareketlilik ve beceri gibi ?zellikler, iyile?tirilir. Ayr?ca sporcunun, teknik, taktik, zihinsel ve psikolojik ?zellikleri de geli?ir.  ?zet olarak antrenman ile sporcular?n enerji olu?um sistemleri, kuvvetleri ve motorik ?zellikleri geli?tirilebilinir.

6- Aerobik enerji olu?umu nedir?

Organizman?n oksijenli enerji olu?um sistemidir. Burada h?cre d?zeyinde kan arac?l??? ile gelen oksijen,  enerji verici maddeleri yakar. ?nsan organizmas? genelde aerobik ya?am (oksijenli ortamda) s?ren    bir canl?d?r.  Burada solunan hava akci?erde alveolleri (hava keseleri) doldurur. Alveollerin (hava keseleri) ?evresi kapiller (k?lcal) damarlarla ?r?mcek a?? gibi ?r?l?d?r. Burada k?lcal damarlar?n i?indeki kanda bulunan ve eritrositlere(alyuvarlar) k?rm?z? rengini veren bir demiroksit bile?imi olan hemoglobin,  alveollerin(hava keseleri) i?indeki havada bulunan oksijenle dif?zyon yolu (az yo?un ortamdan, ?ok yo?un ortama ge?i?)ile birle?ir ve oksihemoglobin yapar. Bu madde kan i?inde kalbe gelir ve kalp onu h?cre d?zeyine kadar pompalar. H?cre d?zeyine kadar pompalar. H?cre d?zeyinde hemoglobin karbondioksitle birle?ip, oksijeni b?rak?r ve tekrar kalbe gelip, kirlenmi? kan?n temizlenmesini sa?lar. ??te burada h?cre d?zeyine gelen oksijen, enerji verici maddeleri ?ncelikle karbonhidrat(?ekerler) yakar ve aerobik yolla (oksijenli yol) enerji (atp)olu?ur.

7-  Aerobik g?? nas?l geli?tirilir?

?nsan  organizmas?n?n, aerobik g?c?n?n (Bu uygulamada dayan?kl?l?k olarak bilinir), yani oksijenli enerji olu?um sistemlerinin g??lendirilmesi i?in geli?tirilen ?e?itli antrenman y?ntemleri vard?r. Bu y?ntemler genelde ?u ana ba?l?klar alt?nda toplan?r:
a-Maraton tipi antrenman :Burada k?smen yava? uzun mesafe ko?ular (Spor t?r?ne g?re y?zme de olabilir) s?z konusudur.

b-?nterval antrenman:Aral? antrenman ad? da verilen interval ?al??ma, sporcular?n aerobik g??lerini en s?ratli geli?tiren antrenman metodudur. ?nterval ?al??man?n d?rt temel unsuru vard?r. Bunlar s?ras?yla mesafe, ara, tempo ve tekrar say?s?d?r. K?saca MATT ile ifade edilir.  ?nterval antrenman iki ?e?ittir.   
Bunlar extensiv (yayg?n) internal ve intensiv (yo?un)interval.
c-Fartleks:Tempolu oyna? ko?usu diye de adland?r?lan bu antrenman ?eklinde sporcular minimum 30-45 dakika aras?nda engebeli arazide, ?e?itli ??k??lar, ini?ler yaparlar.

8-  Anaerobik enerji olu?umu nedir?

Organizman?n oksijensiz enerji olu?um sistemidir. ?ki b?l?m? vard?r: ATP-CP’li sistem (alaksit) ve laktik asitli sistem (laktasit). T?m fiziksel aktiviteler s?ras?nda ?nce kas h?cresi i?inde bulunan  haz?r  ATP (adenozintrifosfat) devreye girer.  Daha  sonra e?er ortamda yeterli  oksijen yoksa enerji verici maddeler oksijensiz olarak yak?l?rlar. Bu i?lem sonunda laktik asit (s?t asidi) ad? verilen bir yan ?r?n ortaya ??kar. ??te bu sisteme de laktik asitli sistem de laktik asitli sistem denir.

9-Anaerobikg??nas?lgeli?ir?

?nsan organizmas?n?n anaerobik g?c? genel olarak, aerobik g??ten daha zor geli?tirilen bir ?zelliktir. Burada temelde iki noktadan hareket edilir. Bu noktalar;supramaksimal (maksimal?st?) y?klenmeler ve tekrar metodudur. ?zellikle supramaksimal (maksimal?st?) y?klenmeler ve tekrar metodu ile organizman?n laktik aside (s?t asidi) olan dayan?kl?l??? art?r?l?r. Bu y?klenmeler devaml? y?klenme y?nteminden  daha k?sa s?reli,  fakat daha yo?undur.

10-Steadystate(haz?rdurum)nedir?

Steady state (haz?r durum);bir fiziksel aktivite s?ras?nda o fiziksel aktivite i?in gerekli olan enerjinin sa?land???, al?nan oksijen ile kullan?lan oksijenin dengeledi?i durumdur. Fiziksel aktivite s?ras?nda aktiviteye uyum i?in kalp vurum say?s?nda lineer (?izgisel) bir art?? g?r?l?r. Bu art?? e?er steady state (haz?r durum) sa?lanm?? ise durulur, kalp vurum say?s? dengelenir ve de?i?iklikler minimale indirgenir. Burada al?nan ve harcanan oksijenin dengelenmesi s?z konusudur.  Genelde   fizyologlar taraf?ndan organizman?n steady state (haz?r durum) haline gelmesi, kalp vurum say?lar? aras?ndaki fark?n dakika 5’in alt?na d??mesi olarak kabul edilir.   

11- Kalp vurum say?s? (nab?z) nas?l say?l?r?

Kalp vurum say?s? antrenman s?ras?nda genelde iki noktadan al?n?r. Bu noktalar el bile?inde arterioradialis ve boyundaki arteriocarotis’tir. Kalp vurum say?s? normalde bir dakika s?re zarf?nda  s?f?rdan ba?lamak ko?uluyla al?n?r. Ama antrenman prati?i i?inde bir dakikal?k s?rede kalp vurum say?s?nda d??me g?r?lece?inden, genelde 10 veya 15 saniyelik s?relerle kalp vurum say?s? al?n?r. 10 saniye al?nd???nda bulunan say? 6, 15 saniye al?nd???nda bulunan say? 4 ile ?arp?l?r. Burada unutulmamas? gereken nokta  10 saniye al?nd???nda + 6, 15 saniye al?nd???nda +4 hata pay? olaca??d?r.   

12-  Hangi spor dal?nda, hangi enerji olu?umu etkindir?

Spor dallar?nda enerji olu?um sistemlerinin hangisinin etkin oldu?u ?e?itli ara?t?rmac?larca ortaya konulmu?tur. Ku?kusuz bir fiziksel aktivite s?ras?nda t?m enerji olu?um sistemleri kullan?r.  Ama burada ?nemli olan hangisinin etkinli?inin daha yo?un oldu?udur. ??te bu a?amada spor dallar? enerji olu?um yollar? a??s?nda ?e?itli s?n?fland?rmalara ayr?lm??t?r. S?resel olarak de?erlendirildi?inde,  bir dakika ve alt?nda s?ren t?m aktivitelerde etkin olan enerji olu?um ?ekli anaerobik enerji olu?umudur.  ?rneklemek gerekirse 100 m,  200 m 400 m, uzun atlama, y?ksek atlama, s?r?kla y?ksek atlama. g?lle atma, 50 m ve 100 metre y?zme, bisiklet pist yar??lar?, cirit atma, disk atma, ?eki? atma, kayakta slalom ve ini? yar??lar? v. b gibi spor dallar? da etkin olarak kullan?lan enerji olu?umu anaerobiktir.  5. 000 m,  10. 000 m, 20. 000 m, maraton bisiklet yol yar??lar?, y?r?y??, kayak kros, k?rek ?ekme v. b gibi spor dallar? da aerobik enerji olu?umunun etkin oldu?u dallard?r. 
Futbol, basketbol, voleybol, hentbol gibi tak?m oyunlar? g?z ?n?ne al?nd???nda, burada her iki olu?um sisteminin de etkinlikleri s?z konusudur. ?rneklemek gerekirse bir futbol, basketbol veya voleybol da h?zl? h?cum s?ras?nda at?lan deparlarda yo?un olarak anaerobik enerji olu?umu devrededir.  Ama bu deparlar?n ard?ndan geriye jog ile d?n???rler, savunma alan?ndan h?cum alan?na ge?i?te pasla?malar, s?ratli olmayan top s?rmelerde aerobik enerji olu?umu   devrededir.  Sportif oyunlarda kullan?lan enerji olu?um sistemleri i? i?e ge?mi?tir. Birlikte kullan?l?r. Ama bu  tak?m  oyunlar?n? s?resel olarak de?erlendirdi?inizde 2 x 45 dakika s?ren bir futbolun, 2 x 20 dakika s?ren bir basketbolun ve 2 x 30 dakika s?ren bir hentbol?n aerobik etkinli?inin tart???lmamas? gerekir.

13- Ka? ?e?it kas vard?r?

?nsan v?cudunda ?? ?e?it kas vard?r. Bunlar, d?z kas, ?izgili kas ve kalp kas?d?r. Bunlardan d?z kas, istem d??? ?al??an kaslard?r. Ve bu kaslar i? organlar?m?z?n ?evresinde yer al?r. ?izgili kaslar istemli olarak kas?lan kaslard?r. Kalp kas? ise ?izgili kas g?r?nt?s?nde olan, ama d?z kas gibi ?al??an ?zel bir kast?r.

14- ?izgili kaslar ka? ?e?ittir?

V?cudumuzda istemli olarak kas?lan ?izgili kaslar?m?z? olu?turan lifler,  beyaz ve k?rm?z? lifler olarak ikiye ayr?l?r.  Burada beyaz lifler, ?abuk kas?lan liflerdir ve FT veya Tip 2 diye adland?r?l?r. Ayr?ca bu lifler kendi aras?nda da Tip 2 a veya Tip 2 b olmak ?zere ikiye ayr?l?r. Bu lifler s?rat ve kuvvet  geli?tirmede ?nemli olan liflerdir, ?abuk kas?l?r. ?zellikle s??rama, s?rat ko?ular? gibi alanlarda etkilidir. Ayr?ca s?ratli yava? kas?lan fibriller aras?nda bir ge?i? ?ekli olan Tip 2 c’den de s?z edilmektedir.
K?rm?z? lifler ise ST veya Tip 1 olarak adland?r?lan lifllerdir. Bu lifler dayan?kl?l?k lifleridir. K?saca ara?t?rmalarda s?rat ko?ucular?nda beyaz liflerin, dayan?kl?l?k ko?ucular?nda k?rm?z? lif say?lar?n?n daha fazla oldu?u g?r?lm??t?r.

15-Kas lifi say?s? artar m??

Kas lifi say?s? do?u?tan geldi?i say? ile devam eder. Kas antrenmana ba?l? olarak belirli oranda enine kesitinde kal?nla??r. Kas k?tlesi b?y?r. Buna hipertrofi ad? verilir. K?tlenin b?y?mesi, her kas lifinin kal?nla?mas?yla, bu da miyofibril say?s?n?n artmas?yla olu?ur. Bunun yani hipertrofinin bir ba?ka nedeni de belirli gerilim dalgas? MSS (merkezi sinir sistemi)’nin kas?lmaya kat?lmas?yla g?r?ld???d?r. Hettinger’e g?re her 2mc kas 6 kg a??rl?k kald?rabilmektedir. Dolay?s?yla kas?n enine kesiti artt?k?a ?retece?i kuvvet de artmaktad?r. Temelde kas lifi say?s? artmaz. A m a Goldberg ve arkada?lar? 1975 y?l?nda, kas lifinin enine kesitinin belirli bir de?ere geldikten sonra ?atalland???n? tespit etmi?lerdir. Bu dallanmaya da hiperplazi ad? verilmi?tir

16-Kaslar?n ortak ?zellikleri nelerdir?

Kaslar?n  be? ortak ?zelli?i vard?r. Bu ?zellikler ?unlard?r:a. Uyar?labilme,   b. ?letebilme c. Kas?labilme,  d. Elastik olma,  e. Viskoz kitle olmal?d?r. Her canl? doku gibi  kaslar kendilerine yap?lan uyarana yan?t verir. Bu yan?t kas?lma ?eklindedir. Genelde kaslar sinir yolu ile uyar?l?rlar. Ve bu uyar?y? iletebilme ?zelli?ine sahiptir. Kas?n kendisine gelen uyar?lara yan?t verme ?ekli, kas?labilmedir. Kas? istirahat uzunlu?undan daha  ?teye germeye ?al???rken, bir diren? ile kar??la??r?z ve kas? gerip uzatan kuvvet kesildi?inde,  kas eski  boyuna d?ner. Bu elastikiyet ?zelli?idir.  Kas, ?eklini de?i?tirmek isteyen kuvvete kar??, i? s?rt?nmelere ba?l? bir diren? g?sterir. Bu iki kuvvet aras?nda bir s?re i?inde denge olu?ur. Bu kas?n viskozite(ak??kanl?k) ?zelli?idir.

17-Kuvvet nedir?

Kuvvet tan?m? ?e?itli bilim alanlar?nda, de?i?ik ?ekillerde yap?l?r. Sportif ba?lamda bir direnci yenebilme kuvvet ad? verilmektedir.

18-Ka? ?e?it kuvvet vard?r?

?? ?e?it kuvvet vard?r. Bunlar maksimal (birim kuvvet, kaba kuvvet, temel kuvvet),  ?abuk kuvvet ve de kuvvete devaml?l?kt?r.

19-Maksimal kuvvet nedir?

Maksimal kuvvet bireyin bir seferde ?retebilece?i en b?y?k kuvvet miktar?d?r. Bir ba?ka deyi?le n?rom?sk?ler (sinir-kas) sistemin istemimizle kas?lmas? sonucu kald?r?labilecek en b?y?k a??rl???n kald?r?lmas?d?r. Maksimal kuvvet, sprint ve b?y?k s??ramalarda s?rat ile birle?tirilebildi?i gibi, k?rek sporunda dayan?kl?l?kla da birle?tirilebilir.

20-Maksimal kuvvet nelere ba?l?d?r?

Maksimal kuvvetin b?y?kl??? genelde be? fakt?re ba?l?d?r. Bu fakt?rler s?ras?yla ?unlard?r:
a. Kas?n fizyolojik kesitinin b?y?kl???, b.  ?nter-m?sk?ler koordinasyon (yap?lan hareketlere kat?lan kaslar aras?ndaki koordinasyon), c.  ?ntra-m?sk?ler koordinasyon (kas i?i koordinasyon), d. Kas fibril t?r? (FT dominant-bask?n-olanlar daha fazla kuvvet ?retir),   e.  Motivasyon

21-?abuk kuvvet nedir?

?abuk kuvvet,  en k?sa s?rede olu?turulabilen en b?y?k kuvvettir. Ya da n?ro- m?sk?ler (sinir-kas sistemi) sistemin bir direnci en k?sa s?rede yenebilme yetene?idir. Bir ki?inin v?cudunun farkl? b?l?mleri, farkl? ?abuk kuvvet ?retir.   

22-?abuk kuvvet nelere ba?l?d?r?

?abuk kuvvet ?u fakt?rlere ba?l?d?r: a. ?ntra-m?sk?ler koordinasyon   (kas i?i koordinasyon), b. Aktif hale getirilebilen liflerin kas?lma h?z?na (burada aktif halr gelen liflerdeki FT-h?zl? kas?lan ve ST, yava? kas?lan lif oranlar? ?nem ta??maktad?r), c.  Devreye giren kas liflerinin kas?lma kuvvetine.  Burada patlay?c? kuvvet ve ?abuk kuvvet kar??t?r?lan kavramlard?r.  Ama birbirleri ile yak?n ili?kisi olan kavramlard?r. Patlay?c? kuvvetin, ?abuk kuvvetle yak?n ili?kisi vard?r. Patlay?c? kuvvet m?mk?n oldu?u kadar dikey art??? sa?layabilme yetene?idir. Burada birim zamandaki kuvvet art??? g?ndemdedir.

23-Kuvvette devaml?l?k nedir?

Kuvvette devaml?l?k, bir a??rl???n uzun s?re kald?r?labilme yetene?idir. Bir ba?ka deyi?le, uzun s?re devam eden kuvvet uygulamalar?nda organizman?n yorgunlu?u yenebilme, yorgunlu?a kar?? koyabilme yetene?i de denebilir

24-Kuvvette devaml?l?k nelere ba?l?d?r?

Kuvvette devaml?l?kta iki ana fakt?r etkindir. Bu  fakt?rler s?ras?yla ?unlard?r:a.  Uyar?n?n ?iddeti ve uyaranlar?n kapsam? b.  Kassal yorgunluk.

25-?zometrik kas kas?lmas? nedir?

?zometrik kas kas?lmas?,  kas boyunun sabit kald??? bir kas?lmad?r. ?zo;e?it,  metrik;uzunluk demektir.  Bu t?r kas kas?lmas?nda kas?n boyu  sabit kal?rken, tonusu(gerimi) artmaktad?r. Buna statik kas kas?lmas? ad? verilir. ?rnekleme gerekirse, ayakta dik durma, yer?ekimine kar?? (antigrativite)kaslar?n?n izometrik kas?lmas? ile ger?ekle?ir.  Sabit bir duvar? itmeye ?al??ma da bu kas?lma t?r?ne bir ?rnektir. Sportif aktiviteler i?inde izometrik kas?lmalar?n en yo?un g?r?ld??? spor dal? g?re?tir.   

26-?zotonik kas kas?lmas? nedir?

Bu kas?lma ?eklinde kas?n boyu de?i?irken, gerimi sabit kalmaktad?r. Burada izo;e?it, tonik;gerim,  demektir.  Bu kas ?al??mas?nda kas boyu k?sal?r (konsantrik) ve uzar (eksantrik).  Dinamik kas kas?lmas? da denir. Hareketin h?z? de?i?ebilir.   

27-Eksantrik kas kas?lmas? nedir?

Eksantrik kas ?al??mas? s?ras?nda kas?n boyu uzar. ?rneklemek gerekirse;barfikste kendini yukar? ?eken ki?inin yer ?ekimi etkisiyle bir s?re sonra a?a??ya sarkmaya ba?lamas?nda biceps kas? (pazu kas?) a??larak (boyu uzayarak ) ?al???r.

Yani eksantrik kas?lma,  uzayarak bir kas ?al??mas?d?r. Ve kas?n boyu de?i?ti?i i?in izotonik bir kas?lma ?ekli oldu?unu da s?yleyebiliriz.  Eksantrik  kas?lma i?in bilim d?nyas?nda iki ayr? g?r?? vard?r Genelde egzersiz fizyologlar?, eksantrik kas?lmay? bir izotonik kas?lma olarak de?erlendiremez. Onlara g?re kas?lma olabilmesi i?in kayan filamanlar teorisine g?re, kas?n boyunun k?salmas? gerekmektedir. Egzersiz fizyologlar? b?yle d???n?rken, spor bilimcileri de bunun tersini d???nmektedir. Spor bilimcilere g?re de kas?n boyu de?i?ti?i i?in, bu kas?lma da izotonik bir kas?lma ?eklidir. Bu ?al??malarda daha h?zl? bir kuvvet geli?imi sa?lan?r.

28-Konsantrik kas kas?lmas? nedir?

Dinamik bir kas?lma ?eklidir. Kas?n tonusu (gerimi) sabit kal?rken boyu k?salmaktad?r. Yani k?salarak bir ?al??mad?r.  Bir a??rl???n yerden yukar?ya kald?r?lmas?,  bu kas?lma t?r?ne basit bir ?rnektir. Kas boyu de?i?ti?i i?in konsantrik kas?lma da bir izotonik kas?lma ?eklidir.

29-?zotonik kas kas?lmas? nedir?

?zotonik kas?lmada t?m haraket geni?li?i i?inde sabit bir h?z ve maksimal gerimin sa?land??? bir kas ?al??mas? g?r?l?r. Bu durumda h?z sabit kal?r ve kaslara binen y?k de?i?ir.
?zokinetik kas?lma ?zel aletlerle sa?lan?r. Mini-Gym veya Cybex aletleri de?i?ik a??larda, sabit bir h?z ile izokinetik kas?lma yapt?rabilen aletlerdir.

30-Oksotonik kas?lma nedir?

Bu kas?lma  kompleks bir kas?lma ?e?ididir. Oksotonik kas?lmada  ilgili kas grubu ?nce izotermik  sonra konsantrik ve eksantrik kas?l?r. Yani ??? birlikte g?r?l?r. Oksotonik kas?lma, eksatrik ve konsantrik   kas?lmalar?n pe?i s?ra veya kombine olarak kas?lmas?d?r.

31-Kuvvet nas?l geli?tirilir?

Kuvvet geli?imi tekrar ve interval y?ntemleriyle sa?lan?r. Bu y?ntemlerden baz?lar?, serbest a??rl?k  ile ?al??ma (free weight training), a??rl?k makinelerinde (weight machine) ?al??mad?r. Bu ?al??malarda mutlaka bir uzman taraf?ndan program haz?rlanmal?d?r. Tekrar y?ntemi ile interval y?ntemi;dairesel  (circuit) antrenman, setler (klasik halterci ?al??mas?) halinde ve di?er baz? ?zel organizasyonlar ?eklinde d?zenlenebilir.

A??rl?k ?al??malar?na ba?larken, a??rl?k ?al??malar?na haz?rl?k ?al??malar? yap?lmal?d?r En az7-8 antrenman yap?lacak bu ?al??malar?n ard?ndan kaba kuvvet(birim kuvvet, maksimal kuvvet, temel kuvvet ) ?al??malar?na ge?ilebilir.  Bu ?al??malar? ?abuk kuvvet  ?al??mas? ve kuvvet devaml?l?k ?al??mas? izlemelidir.

32-A??rl?k ?al??malar?nda nelere dikkat edilmelidir?

A??rl?k ?al??malar? s?ras?nda baz? konulara dikkat edilmelidir. E?er bu konulara dikkat edilmez ise sporcular?n sakatlanma risklerinin artmas? s?z konusudur. A??rl?k ?al??mas? ?ncesi mutlaka iyi bir ?s?nma ve stretching (germe) ?al??mas? yap?lmal?d?r.  ?al??malar s?ras?nda e?er serbest a??rl?k ile ?al???l?yorsa, ?ncelikle a??rl?k tutma ?ekli, soluk al?p verme gibi ayr?nt?lar?yla teknik ??retilmelidir. Serbest a??rl?klar?n ba?lant? ve s?k??t?rma yerleri her kald?rma ?ncesi kontrol edilmelidir. A??rl?k ?al??malar? s?ras?nda sporcular?n birbirlerine kesinlikle ?aka yapmalar? engellenmelidir.   

33-S?rat nedir?

Fizyolojik a??dan s?rati de?erlendirdi?inizde ;sinir sisteminin hareketlilik temeline ba?l? olarak kas isteminin  hareketleri en k?sa zaman i?inde yapabilme yetene?idir. Ve s?rat, kuvvet ile direkt ba?lant? bir ?zelliktir. Bir ba?ka deyi?le hareket uyaran? ile uyaran?n kesilmesi aras?ndaki h?zl? de?i?im sonucu kas sistemi amaca uygun y?ksek bir hareket frekans? olu?turur. Bu hareketlere ancak uygun kuvvet uygulanmas?yla eri?ilebilinir. S?rat, ?ok y?nl? ve karma??k bir ?zelliktir. Antrenman bilimindeki en karma??k konular?n ba??nda gelmektedir. Bu konuda yap?lacak ?al??malarda mutlaka bir uzmandan yard?m al?nmal?d?r.

34-S?rat nas?l geli?tirilir?

Kuvvet olmaks?z?n s?rati geli?tirmek olas? de?ildir. Sporcunun s?rati geli?tirilmek isteniyorsa kuvvetin geli?tirilmesi gerekir. S?ratin art?m? i?in maksimal hareket s?rati ve maksimal kuvvetin art?r?lmas? gerekmektedir.  Unutulmamas? gereken, maksimal hareket s?ratinin geli?tirilmesi ola?an?st? g?? iken,  kuvvetin geli?tirilmesinin kolayl?l???d?r. S?rat ?? ana ??eye ayr?l?r. Bunlar  a. Reaksiyon zaman?,  b.  Hareket s?rati (her bir hareketin s?rati) ve  c. Hareket frekans? (temposu). ??te  bu noktada s?ratin geli?tirilmesi s?rati olu?turan bu ??elerin her birinin ayr? ayr? geli?tirilmesi ile sa?lan?r.   

35-Dayan?kl?l?k nedir?

Dayan?kl?l?k kavram? i?in ?e?itli tan?mlamalar s?z konusudur. Genel olarak, yorgunlu?a kar?? direnme niteli?i ya da yorgunlu?a dayanabilme g?c? olarak de?erlendirilir. Jonath’a g?re dayan?kl?l?k, ?al??man?n kalitesini d???rmeksizin dura?an(statik) ya da dinamik bir y?klenmeyi, olabildi?ince uzun s?re yapabilme yetene?idir. Simkin’e g?re ise dayan?kl?l?k, insan?n g?? yetene?ini koruyabildi?i s?renin uzat?lmas?, bir ?al??man?n ya da d?? ?evrenin elveri?siz ko?ullar?n?n  etkisine ra?men yorgunlu?a kar?? organizman?n art?r?lm?? direnme g?c?d?r.  Dayan?kl?l?k i?in uzmanlarca ?e?itli s?n?fland?rmalar ve grupland?rmalar yap?lm??.  Bunlardan ilki, enerji olu?um sistemleri a??s?ndan de?erlendirmedir. Burada dayan?kl?l?k,  aerobik (oksijenli) dayan?kl?l?k ve anaeorobik (oksijensiz) dayan?kl?l?k diye ikiye ayr?lmaktad?r.  Bir di?er s?n?flad?rma da Harre’ye g?re s?resel a??dan yap?lm??t?r. Bu da k?sa orta ve uzun s?reli dayan?kl?l?kt?r.  Son olarak da dayan?kl?l?k, temel ve ?zel dayan?kl?l?k olarak de?erlendirilmi?tir.   

36-Dayan?kl?l?k nas?l geli?tirilir?

Dayan?kl?l???n geli?tirilmesine y?nelik antrenman y?ntemleri ?? ana ba?l?k alt?nda toplanabilir.
a. Devaml? y?kleme y?ntemleri,  b.  ?nterval (aral?) y?klenme y?ntemleri (intensiv/yo?un ve ekstensiv/yayg?n interval olarak da ikiye ayr?l?r),  c. Yar??ma ve kontrol y?ntemleri. Bu ?? y?ntemin her biri de?i?ik ?ekilde organize edilerek kullan?l?r.

37-  Koordinasyon nedir?

Koordinasyon, amaca y?nelik bir hareketle iskeletle kaslar? ile merkezi sinir sisteminin uyum i?inde ?al??mas?. etkile?imidir. Koordinasyon, bir s?n?flama ?ekline g?re genel ve ?zel koordinasyon olarak ikiye ayr?l?r. Burada genel koordinasyon, bir ki?inin hangi spor dal?yla u?ra??rsa u?ra?s?n ?e?itli hareket becerilerini kazanmas?d?r. ?zel koordinasyon ise bir spor dal?nda ?e?itli ve bir seri hareketin h?zl?, ak?c? ve uyumlu bir ?ekilde yap?lmas?d?r.   

38-?abukluk nedir? 

?abukluk, kaslar?n m?mk?n olan en k?sa zamanda d?? diren?lere v?cut, ya da v?cudun bir k?sm?n?n direncine ra?men eklemleri harekete ge?irebilme ?zelli?idir. Yani ?abukluk veya ?eviklik ile b?t?n motorik davran??lar?n kondisyonel ve koordinatif kalitesi anlat?lmaktad?r.

39-  Beceri  nedir?

Beceri, i? yapana nispeten daha az bir eforla daha fazla i? yapma olana?? sa?lar. Beceri daha ziyade de?i?ik kas gruplar? aras?nda iyi bir koordinasyon sa?lan?r. Yani beceride, inter m?sk?ler (kaslararas?) koordinasyon ?nemlidir. Kassal bir i?in kolayl?kla yap?lmas? becerikli bir hareket ?zelli?idir.  Becerili bir v?cut  hareketinde merkezi sinir sisteminden (MSS) kaslarda emirler entegre hareketleri do?ru ve iyi bir ?ekilde yapt?racak miktar ve de s?rada gelir.  Yeni hareketler kar??s?nda insan a??r? duyarl?l?k ve a??r? aktivite g?sterebilir. Fakat pratik yapa yapa hareketleri kontrole yard?m eden aktif inhibit?r (engelleyici, bast?r?c?) bir kuvvet geli?ir ve bu hareketler daha direkt ve etkili olmaya ba?lar.  Beceri, ?z?nde hareket ayg?t? b?l?mlerinin hassas motor (hareketsel)davran??lardaki koordinasyon kalitesini anlat?r.

40-Hareketlilik nedir?

Spor biliminde hareketlilik kavram?, ya da hareket geni?li?i Harre’ye g?re insan?n hareketleri a??sal de?er olarak b?y?k bir geni?lik i?erisinde yapabilme yetene?i olarak tan?mlanabilmektedir.  D. Martin ise bu kavram?,  eklemlerin her y?nde optimal (en uygun) hareket edebilme yetene?i olarak tan?mlar.  Spor  prati?e hareketlilik ?o?u kez de?i?ik al??t?rmalarda belirli hareket b?y?kl??? standartlar? olarak ele al?n?r ?rneklersek, otururken,  dizleri b?kmeden g?vdeyi ?ne do?ru g?t?r?p, eller ile ayak burunlar?na de?mek.  Genelde  spor d?nyas?nda esneklik ve hareketlilik kavramlar? kar??t?r?l?r. Burada esneklik,  hareketlili?in bir par?as?d?r. Esneklik salt kasla ilgilidir. Hareketlilik ise eklemlerin, kaslar?n,  bantlar?n ve kiri?lerin belirledi?i bir ortam i?erisinde ve n?ro fizyolojik y?nlendirme s?reciyle belirlenir.

41-Hareketlili?in spordaki ?nemi nedir?

Hareketlilik gerek  nitelik (kalite) gerekse nicelik (kantite) bak?m?ndan iyi  bir hareketin ortaya koyulu?unda temel ?n ?art? olu?turmaktad?r. Eklemlerdeki yetersiz hareketlilik,  beraberinde ?u sorunlar? getirir:
a-      Belirli hareket becerisini kazanmak imkans?zla??r ve hareket ??renimi yava?lar.
b-     Sakatlanma riski artar. Kondisyonel ve koordinatif geli?im yetene?i yava?lar, bu ?zelliklerden tam yararlan?lmaz.
Dayan?kl?l???n ?nemli oldu?u spor dallar?nda hareketlilik y?ksek d?zeyde hareket ekonomisi  sa?lar. S?rat a??s?ndan da s?n?rl? bir hareket geni?li?i yani hareketlili?in yeterli olmamas?, ?o?u kez hareket s?ratinde, ivme yolunu k?salt?p, dezavantaj sa?lar.   

42-S?per kompenzasyon(Fazla tamlama) nedir?

Bir fiziksel aktivite s?ras?nda, insan organizmas? i?indeki ?e?itli maddeler kullan?lmaya ba?l? olarak  eksilir.  Jakowlew’e g?re fiziksel aktivite s?ras?nda olu?an bu eksilmenin,  aktivite ard?ndan tamamlanmas? eksilenden daha fazla olmaktad?r. Bu olaya s?per kompenzasyon (fazla tamlama) ad? verilir.

43-Circuit training (Dairesel ?al??ma )nedir?

Circuit training, gerek formel (o spora ?zg?) gerekse genel motorik ?zellikleri geli?tirici (informel) ?e?itli istasyonlar?n arka arkaya  dizildi?i, belirli s?re dizildi?i, belirli s?re dinlenmeyi i?eren kuvvet geli?imine y?nelik bir ?al??ma ?eklidir.  Genelde 8-12 istasyondan olu?an bir s?ralama i?indedir. ?stasyon say?s?, ya?, geli?tirilmek istenen ?zellik ve g?? d?zeyi g?z ?n?ne al?narak se?ilir.
?stasyonlardaki ?al??ma s?resi 20 ile 40 saniye aras?ndad?r ?stasyonlar aras?ndaki dinlenme s?resi sporcular?n g?? d?zeyine, amaca g?re ayarlan?r. Burada dinlenme s?resi 1:1 (yani y?klenme s?resi kadar dinlenme s?resi), 1:1. 5 veya 1:2 gibi ayarlan?r.  Dairesel ?al??ma ?zellikle kuvvette devaml?l?k veya genel kuvvet ?al??malar?nda kullan?l?r.                       

44-Y?kseklikte sportif performans nas?l etkilenir?

Deniz seviyesinden yukar?lara ??k?ld?k?a, hava bas?nc? azal?r. Do?al olarak da havan?n i?indeki oksijen miktar? d??er. ?nsan organizmas? bu ko?ullara, kalp vurum say?s? ve soluk alma say?s?n? art?rarak adapte olmaya ?al???r. Yakla??k ?? haftal?k bir s?rede bu oksijen azl???na ba?l? olarak ortaya ??kan hipoksi,  birtak?m mekanizmalar? uyararak kandaki hemoglobin miktar?n?n artmas?n? sa?lar. B?ylece kandaki hemoglobin miktar?n?n artmas?n? ba?l? olarak, kalp vurum say?s? ve soluk alma say?s? eski haline d?ner. Bu durum belirli bir s?re i?in sporcu normal seviyeye inince, ?zellikle dayan?kl?l?k gerektiren durumlarda avantaj sa?lar.   

45-Y?kseklik ?al??mas?n?n yarar? var m?d?r?

E?er  bir tak?m t?m sezonu g?z ?n?ne al?p, y?kseklik ?al??mas? yapmaya ??km?? ise bunun hi?bir yarar? yoktur. ??nk?, ?? haftal?k s?re i?inde y?ksekli?e adapte olan ve hemoglobin miktar?n? art?ran  organizma, deniz d?zeyine inince;yeniden deniz d?zeyinin ko?ullar?na adapte olur.   Do?al olarak da hemoglobin miktar? eski d?zeyine d?ner.  Bir  tek ma? yap?lacak ise (o ma? deniz d?zeyine inildi?inde kimi ara?t?rmac?lara g?re ilk ?? d?rt g?n i?inde ;kimilerine g?re de ilk alt? yedi g?n i?inde yap?lmal?d?r) o zaman bir avantaj s?z konusu olabilir. Bu arada bu t?r bir da? kamp?n?n t?m sporcular? bir arada tutma, g?n boyu o bran?a y?nelik teorik ?al??ma yapma olana??  ve de yaz  s?ca??ndan belirli oranda kurtulma olana?? sa?lad??? g?z ?n?ne al?nmal?d?r. Bunlar?n d???nda ba?ka bir ?ey beklemek, kendini aldatmad?r.   

46-Sporcunun nabz? neden d???kt?r?

Fiziksel aktivitenin kardiyo-vask?ler (kalp-damar) sistemi ?zerine yapm?? oldu?u olumlu etki (adaptasyon) nedeniyle sporcunun nab?z say?s? d???kt?r. Bu noktada d?zenli fiziksel aktivite, sporcuda kalp kas?n?n geli?mesine ve sol ventrik?l?n (kar?nc?k) b?y?mesine neden olur.  Bu da beraberinde kalbin bir seferde  v?cuda pompalad??? kan miktar?n?n artmas?na neden olmaktad?r. Dolay?s?yla pompalanan miktar artt??? i?in, pompalama adedi  azalm?? olur.   

47-Nab?z maksimum ka?a kadar ??kar?

Pratikte ki?inin maksimum nab?z say?s? Hollman’a g?re 220 say?s?ndan ya??n?n ??kart?lmas? ile elde edilir. Burada 220 do?um ?ncesi ?ocu?un eristi?i nab?z say?s?d?r.  ?rneklersek, 25 ya??ndaki bir sporcunun nab?z say?s? yakla??k 195‘e kadar ??kabilir.   

48-Overtraning (S?rantrenman )nedir?

S?ratrenman daha  ziyade psi?ik olan, antrenman periyodunun genelde sonlar?na do?ru olu?an  kronik (uzun s?reli) bir yorgunlu?un ifadesidir. Burada kassal fakt?rlerle birlikte, sinirsel ve psi?ik fakt?rler de etkilidir.   

49-S?rantrenman belirtileri nelerdir?

Sporcular?n s?rantrene durumlar?nda ?u belirtiler  g?r?l?r: Sporcu huzursuz hale gelir.  ?abuk yorulur.  Ba? ve s?rt a?r?lar?ndan ?ikayet eder.   ?ok terleme olur. Nefes darl??? g?r?l?r. D?zensiz uyku durumu ortaya ??kar. Yar??ma arzusu azal?r. ??tah azal?r. Kilo kayb? g?ndeme gelebilir.  Sabahlar? ta?ikardi g?r?l?r, yani nab?z say?s? artar.   

50-S?rantrenman nas?l ?nlenir?

Burada antren?r mutlaka  spor hekimi ile i?birli?i yapmal?d?r. Antrenman dozu iyi ayarlanmal?,  ?ncelikle yo?unluk d???r?lmeli, uyku d?zene sokulmaya ?al???lmal?, beslenmeye dikkat edilmelidir.  Antrenman sezonu sporcu i?in cazip ?ekle getirilmelidir. Arada s?rada program d??? izinler verilmeli veya de?i?ik aktiviteler g?ndeme getirilmelidir.   

51-S?rantrenman  nas?l tedavi edilir?

Burada en iyi ila? antrenman say?s? azaltmak, belirli antrenmanlar? iptal etmektir.  Bununla beraber de?i?ik ortamlarda y?r?y?? ve de?i?ik aktiviteler yap?lmal?d?r. Mutlaka bir spor hekimi ile i?birli?i yap?lmal?d?r.   

52-Sigaran?n performansa zarar? nedir?

Sigara insan sa?l???na verdi?i zararlar?n d???nda performans? da olumsuz y?nde etkiler. ?zellikle dayan?kl?l?k i?eren sporlarda, sigaran?n zarar? ve performansa olumsuz etkisi daha belirgindir.  Sigara i?indeki nikotin, akci?er alveollerinin (hava keselerinin) tam olarak ?i?mesini sa?layan surfaktan isimli maddenin salg?lanmas? azalt?r.
Bu da alveollerin tam olarak  ?i?mesine ve de oksijen ile ?evresindeki kapiller (k?lcaldamarlar) i?indeki kan?n, birle?me oran?n?;yani oksijen ta??ma kapasitesini d???r?r. Ayr?ca, sigara duman?nda y?zde 4 oran?nda bulunan karbonmonoksit de, hemoglobin ile oksijenden daha kolay birle?ebildi?i i?in kan?n oksijen ta??ma kapasitesini azalt?r.  Sigaran?n damar sertli?i ve b?brekler ?zerinde y?k?c? etkileri de saptanm?? ger?eklerdir.

53-Rejenerasyon (Normale d?nme, toparlanma) nedir?

Bir fiziksel aktivite s?ras?nda organizman?n homeostasis ad? verilen i? dengesi bozulur. Aktivitenin ?iddeti ve s?resine g?re dinlenik durumdaki organizman?n ?e?itli de?erleri (kalp vurum say?s?, tansiyon, soluk alma say?s?, kan ph’s? v. d leri) de?i?iklikler g?sterir. Fiziksel aktivite bitince de bu de?erlerin her biri farkl? s?relerde normale yani dinlenik durumdaki de?erlere d?nerler. ??te, bu olaya normale d?nme, toparlanma veya rejenerasyon ad? verilir. Burada normal s?resi yap?lan fiziksel aktivitenin ?iddeti ve s?resine g?re de?i?ir. Ayr?ca, dinlenme ?ekli ve kondisyon d?zeyi de bu s?reyi etkiler.  Literat?rler g?stermi?tir ki aktif dinlenme, normale d?nme veya toparlanma s?resinde k?saltmaktad?r.

54-Sporcunun cinsel ya?am? nas?l olmal?d?r?

Cinsel ya?ant?ya bak?? a??s? toplumdan topluma de?i?en de?erler ta??r. Genel olarak muhafazakar  toplum yap?m?z i?inde sporcular?n e?itilmedi?i ve kafalar?nda her zaman bir soru i?areti ?eklinde kalan konulardan birisi de cinsel ya?ant?lar?d?r.  Bu konuda bilgi da?arc??? spor dallar?na g?re b?y?k farkl?l?klar g?sterir. Ve bir?ok sporcu bu konuyu deneyimli sporcu a?abeylerinin ???tleri ?er?evesinde de?erlendirir.

Bu konuda yap?lan ara?t?rmalar bir cinsel ili?ki s?ras?nda harcanan enerji de?erinin, birka? basamak merdiveni h?zl? ??kmaya e?de?erde oldu?u yolundad?r. Cinsel birle?me s?ras?nda kalp  vurum say?s? yakla??k 100-120 aras?nda olmaktad?r. E?er bir ?rnekleme yapmak gerekirse, cinsel ili?ki s?ras?nda gereken t?m enerji, 100 metre sprint ko?usu kadar gerekli bir enerjidir. Dolay?s?yla cinsel ili?kiden sonra yeterli  toparlanma s?resi verilirse, fizyolojik a??dan bir zarar? olmayaca?? ortadad?r. Ayr?ca ara?t?rmalar yar??madan 24 saat ?nce ve 24 saat sonra cinsel ili?kinin herhangi bir fizyolojik soruna yol a?mad???n? g?sterir.   

55-Sportif teknik nedir?

Sportif teknik, en engel anlat?m tarz?yla belirli bir sportif hareketin amac?na en uygun ve en ekonomik ?ekilde ger?ekle?tirilmesidir. Djackov,  sportif teknikteki m?kemmelli?i ??yle tan?mlamaktad?r: En zor yar??ma ko?ullar? alt?nda sportif al??t?rman?n hareket yap?lar?n? ekonomik ve m?kemmel ?ekilde  yapabilmek ve maksimal verime ula?mak   

56-Sportif taktik nedir?

Zech'e g?re sportif taktik,  bireysel ve tak?m yar??malar?nda kendi rakibin performans? ile ?evre ko?ullar? ?zerine kurulmu? planl? davran??lard?r.


208
FAYDALI BİLGİLER / Spor Ve Sakatl?k
« : Kasım 28, 2008, 00:10:54 ÖÖ »

Spor sakatl?klar? do?rudan hekimi ilgilendiren bir konudur. Bu nedenle bu b?l?mde sadece baz? istatistik ve temel bilgileri ve de tan?mlar? bulacaks?n?z. Unutulmamas? gereken bir spor yaralanmas? veya sakatl??? durumunda ilk yap?lmas? gereken uzman bir hekime ba?vurmakt?r.

Genel Bilgiler

Sportif yaralanmalar, genelde spor dallar?na ?zg? ?zellikler i?erir. ?e?itli spor dallar?ndan baz? ?rnekler verirsek, ??yle bir tablo ile kar??la??r?z:

Ege ?niversitesi T?p Fak?ltesi Ortopedi ve Travmatoloji Klini?i’nde 1983-87 y?llar? aras?nda yap?lan bir ara?t?rmada, be? y?ll?k periyot s?resince klini?e ba?vuran 1560 spor yaralanmas? vakas? incelenmi?tir. Yaralanmalar?n y?zde 22’si kont?zyon (ezilme), y?zde 20’si frakt?r (k?r?k) olarak bulunmu?tur. En s?k yaralanan b?lgenin ise y?zde 60 ile alt ekstremite (alt taraf) oldu?u belirlenmi?tir. Ayr?ca sporcularda sportif yaralanmalar?n d???nda, bir de overuse (a??r? kullanma) k?kenli ?ok say?da yaralanma g?r?lmektedir.



Girgin, futbolcularda genellikle s?yr?klar, ezikler, y?zeysel ekimozlar (??r?kler), basit kas travmalar?, kas kramplar?, basit ayak bile?i burkulmalar?, basit burun kanamalar?, bel ve s?rt b?lgesinde ge?ici yaralanmalar, boyun b?lgesi travmalar?, ka? ve ba? b?lgesi yaralanmalar? g?r?ld???n? belirtmektedir.

Basketbolcularda ise yumu?ak doku lezyonlar? (kont?zyon, hematom, y?z yaralanmalar?, lif kopmalar?, kramplar vb), eklem travmalar? (ba? lezyonlar?, menisk?s lezyonlar?, omuz ??k?klar?), k?r?klar ve b?y?k yaralanmalar g?r?lebilmektedir.

Ko?ucular ?zerinde yap?lan bir ?al??mada da sporcularda en ?ok kas ve tendon zorlanmalar?, eklem ve ba? yaralanmalar? ile menisk?s lezyonlar? g?r?ld??? saptanm??t?r. Bunlar?n nedeni olarak da antrenman (yanl?? antrenman, a??r antrenman ve antrenman s?ras?ndaki ani de?i?iklikler), anatomik fakt?rler ile ayakkab? ve zemin g?sterilmi?tir.

Halterde daha ?ok yumu?ak doku yaralanmalar? s?kl?kla g?r?lmektedir. Bu yaralanmalar haltercilerin g?vde ve g???s kafesi kaslar?nda, s?rt kaslar?nda ve el bile?inde ortaya ??kabilir.

Boks ?zelinde ise en ?ok yaralanan b?lge y?zd?r. Bilindi?i gibi boks sporunda ?ncelikle yumruklar?n hedefi y?z ve ?enedir. Bu nedenle y?zde hafif ekimozlardan (??r?klerden) ba?lamak ?zere, ?nemli k?r?klara ve y?zdeki organlar?n ciddi yaralanmalar?na kadar de?i?ik derecelerde yaralanmalar g?r?lebilir. En ?ok yaralanma kas yar?lmalar?d?r. Ayr?ca ikinci planda ve zamanla olu?an yaralanma ise boks?rlerde burun kemi?inin k?r?lmas?, ??kmesi ve burundaki konkalar?n deviasyonudur. Bilindi?i gibi boksta ge?ici ?uur kay?plar? s?k g?r?l?r. Bu al?nan darbenin ?iddetine, sporcunun dayan?kl?l???na ve tecr?besine ba?l? olarak farkl? s?relerle devam eder. Ge?ici ve kal?c? beyin zedelenmeleri boksta g?r?len olaylard?r.

Judocularda el bile?i ve parmakla ilgili yumu?ak doku yaralanmalar?, diz b?lgesinde sathi s?yr?k, intra ve ekstra artik?ler hematom (eklem i?i ve d???na kan birikmesi), ba?, kaps?l ve men?sk?s lezyonlar? (yaralanmalar?) ile ?e?itli kafa travmalar? g?r?lebilir.

Kayak??larda ise ayak bile?i yaralanmalar?, krus (bacak) yaralanmalar?, diz eklemi yaralanmalar?, kafa travmalar?, omurga yaralanmalar?, donmalar ve ultraviyole yan?klar? g?r?lmektedir.

1-Spor sakatl??? nedir?

Spor sakatl?klar? genel olarak sportif aktiviteler s?ras?nda meydana gelen her t?rl? hasar?n kolektif ad?d?r. Groh’a g?re spor yapan 40 ki?i ba??na a?a?? yukar? b?y?k bir kaza, 4000 ki?ide bir sakatl?k durumu ve 40. 000 ki?ide bir de ?l?m vakas? d??er. Spor dallar?na g?re kazalarda ba?ta %10 ile futbol gelmektedir bunu % 6 ile g?re? % 3ile hentbol ve boks izler atletizmde % 1 kayakta ise % 0. 5 tir.

2-Spor sakatl?klar?n?n nedenleri nelerdir?

Spor sakatl?klar?n?n olu?ma nedenlerini iki ana grupta toplayabiliriz. Bunlar internal (ki?isel) ve eksternal (?evresel) nedenlerdir. Ki?isel nedenler: Fiziksel eksiklikler, fiziksel uygunluk ‘aerobik dayan?kl?l?k, kuvvet, s?rat, beceri, ?eviklik), psikolojik fakt?rler ‘konsantrasyon, riski kabullenme), fiziksel yap? ‘boy, kilo, eklem stabilitesi, v?cut ya? dokusu y?zdesi), ya?, cinsiyet. ?evresel nedenler: Sporun tipi, sportif aktivite s?resi, hadisenin yap?s?, rakibin ve tak?m arkada?lar?n?n rol?, zeminin durumu, ???k, emniyet tedbirleri. , yava?lama i?in yeterli mesafe, malzemeler, iklim ko?ullar? ‘?s?, nem, r?zgar) antren?r, ma? y?netimi ‘kurallar ve hakemlerin kurallar? uygulamas?).



3-Spor sakatl???n?n ciddiyeti nedir?

Bir spor sakatl???n?n ciddiyet derecesini anlayabilmek i?in alt? temel olguyu de?erlendirmek gerekir. Bu olgular; spor sakatl???n?n tabiat?, tedavi ?ekli ve s?resi, sporda uzak kal?nan s?re, kaybedilen i?g?n?, kal?c? hasar, maliyet. ??te, bir spor sakatl???n?n ciddiyeti bu olgular?n tek tek ele al?n?p, de?erlendirilmesi sonucu anla??l?r.

4-Spor sakatl?klar?n?n ?nlenmesindeki genel kurallar nelerdir?

?ncelikle ilk yap?lmas? gereken konu sporcular?n periyodik sa?l?k kontrollerdir. Bu kontroller ile sezon ba??nda sporcunun mevcut durumu ortaya konulur. Eksiklikleri belirlenir ve o eksikliklerin giderilmesi i?in gerekli ?nlemler hekimin ?nerisi ?er?evesinde al?n?r. Bu noktada belirlenen eksiklikler hem fizyolojik parametreler, hem fiziksel uygunluk, hem de direkt sa?l?k ile ilgili eksiklerdir. Spor sakatl?klar?n?n olu?mas?nda en ?nemli etkenlerden biri yetersiz ?s?nmad?r. Bu nedenle ?s?nmaya, ?zellikle stretch ‘germe) egzersizlerine b?y?k ?nem verilmelidir. Burada fiziksel aktivite sonras? yap?lacak so?uma da ?nem ta??maktad?r. Her aktivite sonras? mutlaka so?uma da ?nem ta??maktad?r. Her aktivite sonras? mutlaka so?uma egzersizleri yap?lmal?d?r.

5-Kas yorgunlu?u nedir?

Antrenmans?z sporculara da a??r ve al??mam?? kas kas?lmalar?ndan 1-2 g?n sonra ortaya ??kar. Ayn? zamanda a??r sportif yar??malardan sonra da sporcularda g?r?len akut (k?sa s?reli) kas a?r?lar?d?r. S?z konusu kaslar her hareket denemesi s?ras?nda ve dokununca a?r?l?, bazen ?i? ve serttir. Sporcular aras?nda “haml?k” olarak adland?r?l?r. Kas yorgunlu?u ile ilgili ?e?itli hipotezler ortaya s?r?lm??t?r. Bunlardan baz?lar ?unlard?r: a. Metabolizma bozuklu?u hipotezi: Laktik asit (s?t asidi) ve di?er asitli metabolizma art?klar?n?n birikmesi.

b. ?ltihap hipotezi: Aseptik, asidoza ba?l? iltihap.
c. Kas sertle?mesi hipotezi: Kas?n a??r? derecede sertle?mesi.
d. Mekanik hasar hipotezi: Kas zorlanmas?, kas gerilmesi.
Kas yorgunlu?unun ?zellikle negatif i? (fren g?revi) yapan kaslarda meydana geldi?i g?zlenmi?tir.

6-Kas yorgunlu?u nas?l atlat?l?r? Kas yorgunlu?unun hi?bir tedavi yap?lmadan, salt istirahat ile 3-4 g?n i?inde ge?ti?i ve a?r?lar?n dindi?i bilinmektedir. Bu konudaki h?zland?r?c? genel ?nlemler olarak ?unlar ?nerilebilinir:
a. Sauna, b. 26-28 derece s?cakl?kta y?zme havuzu, c. S?z konusu kaslar ?zerine ?l?k ?slak kompresler, hafif masaj antifilojistik ila?lar (voltaren, tilcotil gibi) antioksidan C ve E vitamini.

7- Strain (Kas gerilmesi) nedir?

Kas gerilmesinde her zaman geri d?n??? (reversibl) bir i?levsel kas yaralanmas? s?z konusudur. Bu noktada ani eksantrik (kas?n boyunun uzad???) kas faaliyeti s?ras?nda kas elastikiyetinin s?n?r?na eri?ti?i, fakat bu s?n?r?n a??lmad??? bir durum s?z konusudur. Bu s?n?r?n a??ld??? noktada art?k kas gerilmesinden s?z edilemez, o zaman kas zorlanmas? veya parsiyel kas y?rt?lmas?ndan s?z edilir. Kas gerilmesi kas liflerine paralel meydana gelir. ?zellikle de kas-tendon ba?lant? b?lgelerine rastlar.

8-Kas zorlanmas? nedir?

Burada birka? veya bir?ok kas lifi anatomik olarak zarar g?r?r. Kas zorlanmas?nda kas liflerinin s?kl??? ve elastikiyeti zorlan?r. Ba? dokusu ve tek tek kas lifleri kopar. Kas?n devaml?l??? korunur.

9-Parsiyel (K?smi) kas y?rt??? nedir? Burada kas lifi demeti b?y?k oranda zarar g?r?r. Parsiyel (k?smi) kas y?rt???nda yerinde kas liflerinin b?z?lmesi s?z konusu olur. Parsiyel (k?smi) kas y?rt??? maksimum kontraksiyon (kas?lma) s?ras?nda olu?ur. Bunu uyaran etken, tek tek kas liflerinin geriliminin ani de?i?imi ile ortaya ??kan hareket uyumsuzlu?udur. Bu de?i?im iki etken sonucu olu?ur: a. Kuvvetli diren?. b. Z?t kaslar?n kontraksiyonu

10-Kas y?rt?lmas? nedir?

Kas y?rt?lmas?nda elle hissedilebilen ve g?zle g?r?lebilen bir kas erimesi s?z konusu olmaktad?r. Kas y?rt?lmas? birdenbire olur ve buna ilgili kas gruplar?nda ?iddetli a?r? e?lik eder. Kas y?rt?lmas?n?n nedenleri iki tanedir: a. Maksimal kontraksiyonda (kas?lmada) hareket koordinasyonsuzlu?u.
b. Kas?lm?? kas?n ?iddetli bir dirence kar?? ani hareketi.

11-Kas y?rt???n? haz?rlay?c? etkenler nelerdir?

Bu etkenler d?rt ana ba?l?k alt?nda toplanabilir. Bu ba?l?klar s?ras?yla ?unlard?r:
a. So?uk ve kaslar?n yetersiz kanlanmas? (yetersiz ?s?nma).
b. Lokal ve genel a??r? yorgunluk.
c. Yetersiz antrenman d?zeyi.
d. Yar??ma ?ncesi yap?lan yetersiz haz?rlanma

12-Myositis ossificans (Kas kemikle?mesi) nedir?

Kas kemikle?mesi gizli kas yaralanmalar?n?n istenmeyen sonu?lar?ndan biridir: Burada bir kas yaralanmas?n?n, ?e?itli nedenlerle tam olarak tedavi edilmemesi sonucu kas i?inde kemi?e benzer bir yap? olu?ur. K?saca iyi tedavi edilmemi? kont?zyon ve hematomun s?k rastlanan bir komplikasyonudur. Bu da kas?n ait oldu?u eklemde a?r? ve ?al??ma bozuklu?una yol a?mas? demektir.

13-Kas kemikle?mesi neden olu?ur?

Kas kemikle?mesi a?a??daki nedenlerden olu?ur:
a. Tam iyile?memi? kas yaralanmas?na y?klenilme.
b. Nedbe olu?mas?n? ?nleyecek ila?lar?n o d?nemde lokal olarak kullan?lmas?.
c. Yen kas zorlanmas? ve kanamalara neden olabilecek ?ekildeki masajlar, yanl?? masaj.

14-Kas kemikle?mesi genelde nerede g?r?l?r?

Kas kemikle?mesi genelde sporcularda M. Quadriceps femoris (D?rtba?l? uyluk kas?) ile kal?a addukt?rlerinde (baca??n i?eriye do?ru kapanmas?) g?r?l?r. 15-Eklem faresi nedir?

Eklem faresi, herhangi bir nedenle bir k?k?rdak par?as?n?n kopup, eklem i?inde hareket etmesidir. Sonu?ta bu olu?um eklem fonksiyonlar?n? bozar.

16-Masaj?n spor yaralanmalar?ndaki rol? nedir?

Sportif kas yaralanmalar?ndan korunmada ve yaralanman?n tedavisinden sonra masaj bir rol oynamaktad?r. Masaj, kaslar? maksimum ?al??maya haz?rlamakta ve kas yaralanmalar?ndan korumaktad?r. Ayr?ca, antrenman veya yar??ma sonras? olu?an yorgunluk verici maddelerin kas h?crelerinden daha s?ratli uzakla?mas?na yard?m eder. Masaj?n fizyolojik etkileri ?unlard?r:
a. Kan ve lenf dola??m?n? d?zenler: Burada refleks yoluyla arteriol (k???k atardamar) ve kapillerin geni?lemesini sa?lamak suretiyle aktif rol oynar. Venlerin ‘toplardamarlar) bo?almas?na yard?mc? olmak suretiyle de mekanik olarak g?rev yapar.
b. Uyarma ve sakinle?tirme yoluyla sporcunun kendini subjektif olarak daha iyi hissetmesini sa?lar.

17-So?uk tedavisi ne zaman yap?lmal?d?r?

So?uk tedavisi, sportif sakatl?klar?n tedavisinde kullan?lan ana tedavi y?ntemlerinden biridir. So?uk tedavisi yaralanmadan sonraki ilk 48-72 saat i?inde yap?lmal?d?r.

18-So?uk tedavisinin yarar? nedir?

So?uk uygulama ile yaralanan b?lgede kan ak?m? azal?r. Dolay?s?yla kanama azal?r. T?m spor yaralanmalar?ndan veya sakatlanmalar?ndan sonra ?i?lik ve kanamaya ait i?aretler kaybolana kadar so?uk tedavisi yap?lmal?d?r.

19-So?uk tedavisi nas?l yap?lmal?d?r?

So?uk uygulamas? 2 saatte bir, 20 dakikay? ge?memek kayd?yla buz torbalar? ile uygulanabilir. Bir g?nde toplam uygulama s?resi 2 saati ge?memelidir. E?er so?uk tedavisi derin dondurulmu? jellerle yap?l?yorsa, 20 dakika yerine 13-14 dakika yeterlidir. So?uk uygulanan alanda deri direkt temastan korunmal?d?r.

20-Bandajlaman?n ?nemi nedir?

Eklemde instabilite (sabitli?ini yitirmesi) olmas? spor sakatl??? i?in haz?rlay?c? bir fakt?r? olu?turmaktad?r. Bandaj ?zellikle instabil eklemlerde fizyolojik hareketlilik s?n?rlar?n?n ?tesinde olabilecek hareketlere kar?? eklemi korur.

21-Kont?zyon nedir?

Direkt bir travma kar??s?nda cilt alt?nda dokular?n a??r? derecede ezilmesidir. K?lcal (kapiller) damarlardaki kan cilt alt?nda toplan?r ve bir ?i?lik olu?turur. 22-Hematom nedir?

Travma (darbe) ?iddeti ile k?lcal damarlardan d??ar?ya ??kan kan?n yumu?ak k?s?mlar aras?nda belirli birsahada toplanmas?ndan ibarettir.

23-Frakt?r (K?r?k) nedir? Travma (darbe) ve di?er nedenlerle kemi?in anatomik b?t?nl???n?n bozulmas?na k?r?k denir. Kemi?in devaml?l???n?n bozulmas? basit bir ?atlak, geni? bir ayr?lma veya ?ok par?al? olabilir.

24-K?r?k neden olu?ur?

Genel olarak k?r?klar ya travma (darbe) ile olu?ur ya da patolojik (hastal?k) nedenlerle olu?ur. Burada travmaya (darbe) dayal? k?r?klar?n olu?mas?nda kemi?i d??tan ve i?ten etkileyen kuvvetlerin ?iddeti, travman?n (darbe) geli? y?n? ve etkileme s?resi k?r???n durumunu belirler. K?r???n olu?mas?na neden olan kuvvetler itici, ?ekici, s?k??t?r?c? veya makaslay?c? kuvvetler olabilir. Ayr?ca hastal?k, yorgunluk veya ya?l?l?k nedeniyle doku direncinin bozulmas?, kemiklerde k?r?k olu?mas?na neden olur.

25-Fiss?r (?atlak) nedir?

?atlak ?z?nde bir k?r?k ?e?ididir. Burada yani ?atlakta kemi?in devaml?l??? sadece bir ?atlak ile bozulmu?tur.

26-Distorsiyon (Burkulma) nedir?

Burkulma bir eklem zorlanmas?d?r. ?? ?e?it burkulma vard?r. Birinci derece burkulmada eklem hafif zorlanm??t?r. ?kinci derece burkulmada eklem ba?lar?nda baz? kopmalar olu?mu?tur. ???nc? derecede burkulmada ise ba?lar tamamen kopmu?tur. 

Sauna

Sauna ?s?s? 80 C ile 100 C aras?nda de?i?en kuru s?cak hava banyosudur, zaman zaman ocak ?zerine su d?k?lerek buhar ??k??? sa?lanabilir.Sporcular saunan?n antrenman ve yar??mada performans? y?kseltici ayn? zamanda da koruyucu ve iyile?tirici etkisinden yararlan?rlar.
Saunada metabolizma h?z? hipertermi ve hiperemiye ba?l? olarak normalin % 40 ?st?ne ??kabilir. Ayr?ca doku rejenerasyonu stim?le olur, kas?n hipertrofi egilimi desteklenir ve yorgunluktan kurtulmas? daha h?zl? olur. Belirgin nab?z art??? ile dola??m? ?al??t?r?c? etki yapar. 180 in ?zerinde ta?ikardiye ula??labilir. Bu nab?z art???na kar??n kuvvetli periferik dilatasyon nedeniyle dola??m ?zerine binen ger?ek y?kd???k olmaktad?r.Yap?lan ?al??malar 90 C s?cakl?ktaki bir saunada 15 dk. s?reyle kalman?n nab?z a??s?ndan ayn? s?rede 3000 m. lik ko?uya e?it oldu?unu g?stermi?tir.
Kondisyon antrenmanlar?nda haftada bir yada iki kez saunaya girilmesi yeterlidir ve her seferinde saunada 15 dk. dan fazla kal?nmamal?d?r. Antrenman ve yar?? performans? ?zerinde artt?r?c? etki sa?lamak i?in sporcunun yar??tan ?nceki g?n saunada ?ok uzun olmayan bir s?re kalmas? faydal? olabilir. Sauna sonras? yeterli so?uma sa?lanarak terleme s?resinin uzamas? engellenmelidir.
Sauna ?zellikle masaj, hava ve g?ne? banyolar?yla birlikte kullan?lmal?d?r. Sauna sonras? antrenman yap?lmamal?d?r.
Saunan?n kilo verme ve al?nan alkol?n vucuttan at?lmas?n? sa?lad??? konusunda ?ok ta do?ru olmayan bir inan?? vard?r. Sauna sonras? olu?an kilo kayb? genellikle yaln?zca g?r?n??tedir. Bunun sebebi terleme ile olu?an su ve elektrolit kayb?d?r. A??r? s?re saunada kal?nmas? metabolik dengeyi ve osmotik durumu bozarak yorgunlu?a sebep olur.
Sauna kullan?m?n? nas?l olmas? gerekti?i a?a??daki ?ekilde a??klanm??t?r. 

209
FAYDALI BİLGİLER / Spor Psikolojisi
« : Kasım 28, 2008, 00:09:32 ÖÖ »
SPOR PSİKOLOJİSİ

İnsan vücudu, bilindiği gibi fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik bir sa? aya?? ?zerinde i? ve d?? dengesini kurmu?tur. Bu ayaklar?n her biri, insan?n sa?l?kl? bir ya?am s?rmesini ve sa?l?kl? davran??lar sergilemesine neden olmaktad?r. A?a??daki sat?rlarda spor psikoloji ile ilgili baz? temel kavramlar?n tan?mlar?n? bulacaks?n?z.

1-Ba?ar?n?n psikolojik ?nko?ullar? nelerdir?

Sportif ba?ar? bedensel performans zihinsel performans ve psikolojik performans?n toplaml?d?r. ?zellikle derby ma?lar? olarak tan?mlanan, ?st?n fizik kondisyon ve m?kemmel tekni?e sahip en iyi sporculardan olu?an tak?mlar aras?ndaki m?sabakalar asl?nda “psikolojik ma?lar”d?r. Bu gibi durumlarda ba?ar?l? olmak i?in gereken ?n ko?ullar bilen ve uygulayabilen sporcu ile antren?r ba?ar?l? olacakt?r. Kazanmak, galip gelmek ya da yenilmemek olarak d???n?lmemelidir. Sadece sonucu d???nmek ve ne olursa olsun galip gelmeye ?al??mak sporcunun do?ru d???nmesini ve do?ru davranmas?n? engeller. Sporcu sadece mevcut potansiyelini sergilemeyi d???nmelidir. Rakibin g?c?, ma??n ?nemi, seyircinin tezah?rat?, bas?n?n izlemesi, sporcu izin vermedi?i s?rece performans?n? etkileyemez. Sporcu ba?ar?s?n? sa?layan?nda, engelleyeninde yaln?zca kendisi oldu?unu bilmelidir. Tek rakip vard?r, o da sporcunun kendisi kendisini yendi?i zaman, yani izleyicinin, bas?n?n, rakibinin, hakemin, hatta hava ve saha durumunun ba?ar?s?na tan?k olmaya haz?r bekledi?ine inand??? zaman kazanm?? demektir. Ve sonu? kendili?inden gelir. Bu g?venle sahaya ??kan sporcu her ?eyin kendi kontrol?nde oldu?una inand??? i?in ne gerekiyorsa yapacakt?r. ??nk?, beyni ile v?cudu aras?nda ?nlenemeyecek bir ileti?im vard?r. Aksini d???n?rse v?cut da o ?ekilde hareket eder ve v?cut nas?l davran?rsa beyin o ?ekilde d???n?r. Panik halinde hareket eden, koordinasyon bozuk, tela?l? davran??lar sergileyen, hakeme sinirle el kol hareketleri yapan, tak?m arkada?lar?na ba??ran bir sporcunun beyni, o g?n k?t? bir g?nde oldu?unu, her ?eyin ters gitti?ini, bu kadar ?ans?z bir g?nde kazanman?n mucize olaca??na d???nmeye ba?lar. D???ncesinde yenilgiyi kabullenen, kazanaca?? konusunda ??pheler olan sporcu, asla kazanamaz. Ba?ar?l? sporcu m?cadeleyi seven, zorluklarla ba?a ??kmay? zevkli hale getirebilen, yarat?c?, b?y?k d???nen ve hayaller kurmaktan korkmayand?r. En yeni tekniklerle, en iyi ko?ullarda ve en bilgili antren?rlerle ?al??an, benzer yetenekli bir?ok sporcudan sadece baz?lar ?ampiyon veya y?ld?z sporcu olur. ??nk?, onlar psikolojik olarak ba?armaya haz?rd?rlar. Kendine g?venir, yenmek ya da yenilmemek i?in oynamaz, sadece elinden gelenin en iyisini yapmaya ?al???r. Yapt??? i?ten zevk al?r ve kendisi izin vermedik?e hi?bir ?eyi ya da kimsenin ba?ar?s?n? engelleyemeyece?ini bilir. Kendisi ile ilgili asla olumsuz d???nmez. Sadece o an? ya?ar ve hata yapmaktan korkmaz. Olumlu davran??lara yol a?aca??na inan?r. Ne?eli rahat ve kendinden emindir.

2-Sporda psikolojik bilgi edinme nedir?

Bir antren?r sporcular?n? se?erken ve antrenman planlamas? yaparken onlar?n fiziksel ?zellikleri kadar, psikolojik ?zelliklerini de g?z ?n?nde bulundurmal?d?r. Bir?ok antren?r sporcular?n neler hissetti?ini ?ok iyi bildi?ini, onlar? anlayabildi?i ??nk? daha ?nce (sporcuyken) benzer ?eyleri kendisinin hissetmi? oldu?unu d???n?r. Ancak bu t?r subjektif de?erlendirmeler yan?lt?c?d?r. Sporcular hakk?nda do?ru bilgiler elde edebilmek i?in bilin?li y?ntemler se?ilmelidir. Spor psikolojisinde en ?ok kullan?lan tan? koyma y?ntemleri; vak’a tarih?esi, g?zlem, deney, test ve sosyometridir. Vak’a tarih?esi: Bir sporcunun hayat? ve ?zge?mi?i hakk?nda bilgi toplamay? ifade eder. Bilgiler genellikle anket y?ntemi ile toplan?r. Gerekli oldu?u hallerde sporcuya yak?n ki?ilerle g?r??me yap?l?r. Ama? sporcunun umutlar?, hobileri, spor ge?mi?i, ula?mak istedi?i hedefler, evindeki ya?am ko?ullar?, ailesinin tavr? ve e?itim tarz?, ge?mi?teki ba?ar? ve ba?ar?s?zl?klar? ile okul ve mesleki durumunu tespit edebilmektir. G?zlem: Yeni bilgiler edinmek i?in planl? bir ?ekilde sporcunun g?zlenmesidir. Bu y?ntem sporda vazge?ilmez tan? y?ntemlerinden biridir. Sporcunun bir ba?kas? taraf?ndan g?zlenmesi (d?? g?zlem) sonucu, yorgunluk belirtileri, sald?rgan tepkileri, ??renmedeki ilerlemesi, korkular?, etkile?im ?ekilleri ve belirli durumlardaki duygusal tepkiler saptanabilir. Bunun yan? s?ra sporcunun da kendisini g?zleyerek (i?ebak??) ne zaman heyecan?n?n y?kseldi?ini, hangi durumlarda dikkatini tam olarak toplayabildi?ini ?zel antrenman ve yar??malarda ne d???nd???n?, neler hayal etti?ini saptamas? yararl? olur Deney: Bir olay?n planl? ve kas?tl? olarak ger?ekle?tirilmesidir. Sporda deney ve testi kesin olarak birbirinden ay?rmak olas? de?ildir. Deneyde daima ba??ml? ba??ms?z de?i?kenler bulunur. Ba??ms?z de?i?ken deneyi y?neten ki?i taraf?ndan tespit edilip d?zenlenir. Ba??ml? de?i?ken ise tespit edilmi? ko?ullar? ba?l? olarak g?zlemlenen de?i?iklilerdir. ?rne?in, uykusuzlu?un basketboldeki isabet y?zdesi ?zerine etkisi ara?t?r?ld???nda, uykusuzluk ba??ms?z de?i?ken, isabet y?zdesi ba??ml? de?i?kendir. Test: Sporda test y?ntemleriyle hem yetenekler hem de ki?ilik ?zellikleriyle ilgili bilgiler toplan?r. ?rne?in zeka testleri, fiziksel uygunluk testleri v. b Bu testlerin kullan?m, uygulama ve de?erlendirilmesi ilgili test prosed?r?ne uygun yap?lmal?d?r. Sosyometri: Bir grup veya tak?m?n ?ncelikle duygusal yap?s?n? belirlemeye yarayan t?m ?al??malar?n ortak ad?d?r. Bu ?al??malar belli kriterlere g?re kabul g?rme veya reddedilme yoluyla ger?ekle?ir. B?ylece gruptan d??lananlar ve sevilen ki?iler ile grup i?i ili?kiler ve sorunlar?n nedenleri tespit edilebilir Antren?rlerin, ancak tan? koyma y?ntemleriyle sporcular? hakk?nda do?ru bilgilere ula?malar? ve buna dayanarak sporcular?n gelecekteki davran??lar?n? hem tahmin etmeleri hem de sevk ve idare etmeleri olas?d?r.

3-Sporda d???nce s?re?leri nelerdir?

Sporda d???nce s?recinin ?zelliklerinin ve ?e?itlerinin bilinmesi hem antren?r?n, hem de sporcunun teknik ve takti?i bilin?li olarak uygulayabilmesi a??s?ndan yararl?d?r. Yar??malar s?ras?nda son derece heyecan duyulan ortamlarda ve her an beklenmedik durumlarla kar?? kar??ya olan sporcunun her ?eye ra?men kendinden isteneni yapabilmesi hi? de kolay de?ildir.

Yar??ma devam ederken bulundu?u pozisyon i?erisinde hedefi, kendi durumunu, tak?m arkada?lar?n?n ve rakibin durumunu s?ratle de?erlendirerek do?ru hareket etmek zorundad?r. Yap?lan her hatay? veya olas? daha uygun hareketi d??ar?dan kolayl?kla g?zleyip ele?tirmek olas?d?r. Sporcudan yo?un y?klenme i?erisinde ve s?ratle hareket ederken mant?kl? ve do?ru hareket etmesi beklenir. Antren?rler genellikle antrenmanlar i?inde s?ylediklerine uygun davranan sporcunun yar??malarda bunlar? unutmu? gibi davranmalar?n? anlamakta g??l?k ?ekerler. Oysa bilinme gerekir ki yar??malarda ger?ekle?tirilmesi istenen d???nce s?re?leri ancak yar??maya benzeyen anlam ve ?nemi olan ortamlarda ??retilebilinir. Ve sporcunun deneyini ge?irdi?i haz?rl?k sezonu ile sporun t?r?, d???nme ?eklini etkiler. Sporda g?r?len d???nce ?e?itleri a?a??da ?rneklenmeye ?al???lm??t?r. Somut d???nce: ?zellikle k???k ya?taki sporcular?n d???nme ?ekli, somut olarak alg?lanabilene ba?l?d?r. Bu y?zden oyun i?indeki olas? geli?meleri ?nceden zihinde canland?rarak soyutlamalar? olas? de?ildir. Ancak 10-12 ya??ndan itibaren sporcudan somut d???nceyi ger?ekle?tirmeleri beklenebilir. Yeniden ?retilen d???nce: Yeni ili?kileri kavrama ve yeni ??z?mler geli?tirmede b?y?k yarar sa?lar. Yeni hareketler bulunmas? bunlar aras?nda ba?lar kurulmas? yetene?idir. Ve hayal g?c?yle yak?ndan ili?kilidir. ?zellikle dans, artistik patinaj, ritmik cimnastikte yarat?c? d???nce yetene?ine gereksinim vard?r. Ama genelde t?m performans sporcular? i?in yarat?c? d???nce zorunludur Kavram d???ncesi: Hareketlerin ??renilmesi ve uygulanmas?nda temel olu?turur. S?zl? olarak yapmas? gerekeni anlayabilen sporcu, becerilerini daha net ve istenen hedefe y?nelmi? olarak ger?ekle?tirebilir. Her kavram?n bir i?eri?i vard?r. Bu kavram?n a??k ve net olarak ortaya konmas? daha ?abuk ??renilmesini sa?lar. Bu antren?r ve sporcunun birbirini anlayabilmesi i?in ?artt?r. Soyut d???nce: Sporcunun edindi?i deneyimleri g?z ?n?nde bulundurarak kar??la?t??? benzer sorunlar?n ?stesinden gelebilmesini sa?lar. Bu sayede sporcu var olan yetenek ve becerilerini sonu? elde etmeyi sa?layacak ?ekilde organize edebilir. Sezgisel d???nce: Sporcunun daha ?nceden edindi?i benzer bir deneyim olmamas?na kar?? yeni olan sorun ile ilgili ?abuk ve do?ru karar verebilmesidir. ?rne?in sporcunun uygulanmakta olan takti?e uygun olmayan bir harekete bulunarak tak?m?na say?n kazand?rmas? ya da antren?r?n iyi bir oyuncuyu g?r?nen bir neden olmaks?z?n de?i?tirmesi gibi. Kontroll? d???nce: Sporcunun kendi hareketlerini analiz edebilmesi ve hatay? kendi d???ndaki nedenlerle(rakip, antren?r, tak?m arkada?lar?, hakem v. b)aramak yerine, kendi yanl??lar?n? tespit etmeye y?nelmesidir. Bu sayede sporcu kendisini bilin?li olarak izleyerek var olan yanl??lar?n? d?zeltebilir. Bat?l d???nce: Bu d???nce ?eklinde, aras?nda ili?ki bulunmayan olay da nesnelerle ba?ar? ya da ba?ar?s?zl?k aras?nda ili?ki kurulmaktad?r. ?rne?in belli bir forma, maskot, muska, v. b Ba??ml? ?ekle gelmedikten sonra ?zellikle gen? sporcularda duygusal dengenin korunmas? a??s?ndan yararl? olabilir.

4-Sporda hedef belirlemenin ?nemi nedir?

Sporda hedef belirleme, sporcunun amac?na ula?abilmek i?im ?ncelikle elde edilmesi gereken ?zelliklerin ortaya konulmas? anlam?na gelir. Hedeflerin belirlenmesi, sporcunun performans?n? geli?tirmek i?in planlamalar yaparken antren?re yol g?sterir. Sporcudan beklenenlerin neler oldu?unu a??k ve anla??l?r bi?imde ortaya koyaca?? i?in de sporcunun motivasyonunu art?rarak, ?al??man?n kalitesini y?kseltir. Sporda hedefler belirlenirken sporcunun sahip oldu?u fiziksel ve psikolojik beceriler g?z ?n?nde bulundurulmal?d?r. Ula??lmas? ?ok zor olan hedefler ya da hemen ba?ar?labilecek kolay hedefler bir yarar sa?lamaz. Sporda yeni ba?lam??, kendi kapasitesi ve spor bran??yla ilgili yeterli bilgisi olmayan gen? sporcularda hedef belirlemeyi antren?r yap?lmal?d?r. Ancak, ilerlemi? sporcularda, hedefin sporcunun kendisi taraf?ndan belirlenmesi sporcunun daha istekli ve sorumlu davranmas?n? sa?lar. Bu durumu antren?r ve sporcu aras?nda samimi ve g?vene dayal? bir ili?ki bulunmal?, sporcunun hedeflerini belirlemesine ona yard?mc? olmal?d?r. Sporcunun e?er varsa o andaki hastal?k veya sakatl?k gibi problemleri unutulmamal?, onlar da g?z ?n?ne al?nmal?d?r. Hedeflerin ne zaman ve ne d?zeyde oldu?u bilinmelidir. ?rne?in; hafta sonu oynanacak basketbol ma??nda 5 tane ?? say?l?k at?? yapabilmek veya 10 savunma ribauntu alabilmek gibi. Genelde sporcular ve antren?rler hedefleri ma?? kazanmak olarak belirler. Oysa ma?? kazanmak sporcular?n kendi d???ndaki ba?ka fakt?rlere de ba?l?d?r. ?rneklersek ; rakibin durumu, izleyicilerin etkisi, hakem, hava durumu v.b Bu nedenle sonu? yerine performans d?zeyi ile ilgili hedeflerin belirlenmesi daha do?ru olabilir. Performans hedeflerinin ger?ekle?mesi sonucunda ba?ar? kendili?inden gelecektir Hedefler ula??ld?k?a basamakl? olarak y?kseltilebilir. Hedefler sadece yar??malar i?in de?il, antrenmanlar i?in de belirlenmelidir. Sporcu yar??madan daha uzun bir s?reyi antrenmanlara ay?rmaktad?r. Hedeflerin belirlendikten sonra not ?eklinde yaz?larak sporcunun s?rekli g?rebilece?i bir yere as?lmas? yararl? olur. Hedefler ba?ar?ld?k?a abart?l? olmayan ?d?ller verilmesi sporcunun motivasyonunu devam ettirecek ve kendine olan g?venini art?racakt?r. Sporcunun hedefleri yan?mda tak?mlar i?in de hedefler belirlenebilir. Ancak tak?m hedeflerinin sporcu hedefleriyle ili?ki olmas?na dikkat edilmelidir. Tak?m hedeflerinin belirlenmesi sporcular?n birlikte ?al??ma ve ba?arma iste?ini art?r?r. Belirlenen hedeflere ula??labilmesi i?in sporcunun antren?r? yan?nda, tak?m arkada?lar? ve ailesi taraf?ndan da desteklenmesi gerekir. Hedeflerin zihinsel hayal edilmesi onlar?n ger?ekle?tirilmesinde etkili bir yoldur. Belirlenen hedeflerin neler oldu?u, ne zaman ger?ekle?tirilmesi bekledi?i kartoteksler ?zerinde yaz?larak takip edilmeli ve kaydedilen ilerleme ile ilgili bilgiler sporcuya bildirmelidir. Ama her ?eyden ?nce sporcu ve antren?r? hedef belirlemenin yarar?na ve zorunlulu?una inand?rmak gerekir.

5-Motivasyon nedir?

Sportif y?ksek performans?n elde edilmesi i?in sporcunun uzun ve yo?un antrenmanlara katlanmas?, ula??lm?? oldu?u performans? de?i?ik hava ko?ullar? alt?nda, rakip ve seyirci etkisine ra?men sergileyebilmesi onun motivasyonu ile ilgilidir. De?i?ik nedenlere ba?l? olarak bir davran??ta bulunmak veya bulunmamak, bir i?i yapmak ya da yapmamak motivasyonun hangi y?nde ve ne kadar kuvvetli oldu?u ile ba?lant?l?d?r. Burada motiv, bireyin i?inde ya?ad??? biyolojik ve sosyal ortamda varl???n? s?rd?rmeye y?nelik davran??lar?n?n nedenidir. Motivasyon ise bilin?li ve bilin?siz, kal?t?msal ve ??renilen psikolojik seyir ve durum i?in kullan?lan bir terimdir. K?sacas? motivasyon, durumun ?artlar? ve motiv aras?ndaki oyundur. Motivasyon performans? olumlu y?nde etkileyecek ?ekilde kullanabilmek i?in antren?r?n sporcular?n? yak?ndan tan?mas?, onlar?n ilgi ve gereksinimleri konusunda ilgilere sahip olmas? gerekmektedir. Bu konuda olanak var ise bir psikologla ?al??mak en yararl? ?ekildir.

6-Yeterli motivasyon nedir?

Sporcunun fizyolojik ve psikolojik a??dan yar??maya haz?r olma durumudur.

7-Yetersiz motivasyon nedir?

Burada motivasyon d?zeyi d???kt?r. Yetersiz motivasyon durumundaki sporcu keyifsizdir, nedensiz yorgunluk hisseder, yar??may? b?rakma e?iliminde veya bir an ?nce yar??man?n bitmesi iste?indedir. ??te bu ortamda sporcuda “start tembelli?i” s?z konusudu

8-Start tembelli?i nedir?

Sporcunun bir yar??mada yetersiz motivasyona sahip olmas? nedeniyle ortaya ??kan durumdur. Bu arada sporcu isteksizdir, yar??may? b?rakmak ister, sava??m iste?i yoktur, sahip oldu?u motor yetenekleri tam verimi ile kullan?lmaz.

9-Start tembelli?inden nas?l kurtulunur?

Start tembelli?i durumundaki bir sporcuda yap?lmas? gereken ruhsal gerilimi art?rmaktad?r. Bnun i?in psikotonik antrenman uygulanmal?d?r.

10-A??r? motivasyon nedir?

A??r? motivasyon durumundaki sporcu sinirli ve tela??d?r. Bacaklarda halsizlik, ellerde titreme g?r?lebilir. ”Start tela??” olarak isimlendiriln bir durum s?z konusudur. Sporcunun davran??lar kontrols?zd?r.

11-Start tela?? nedir?

Sporcunun bir yar??mada a??r? motivasyona sahip olmas? nedeniyle ortaya ??kan durumdur. Burada sporcu kontrols?z davran?? ve a??r? gergin bir davran?? bi?imi sergiler.

12-Start tela??ndan nas?l kurtulunur?

Start tela?? durumundaki bir sporcuda yap?lmas? gereken ruhsal gerilimi azalmakt?r. Bunun i?in psikoayarlama antrenman? uygulanmal?d?r.

13-Psikotonik antrenman nedir?

Psikotonik antrenman, sporcular?n psikolojik durumunu ayarlamak i?in kas tonusunun (geriminin) bilin?li olarak ayarlanmas? prensibine dayan?r. Uygulamaya bak?ld???nda bir ?ok kas tonusunu ayarlama tekni?i vard?r. Bunlar s?ras?yla, otojenik antrenman tekni?i, progresif (gittik?e artan) rahatlama tekni?i, psikofizik antrenman tekni?i, aktif tonus ayarlama tekni?i v. b dir

14-Psikoayarlama antrenman? nedir?

Psikoayarlama antrenman?, sporcular?n psikolojik durumunu bir uzman denetiminde ve onun y?nlendirmesiyle ayarlamak i?in kas tonusunun (geriminin) bilin?li olarak kontrol edilmesidir. Psikosomatik problemlerin azalt?lmas? veya yok edilmesi hedeflenir. Psikoayarlama yoluyla yar??ma i?in uygun zihinsel durum elde edilebilir, gereksiz enerji kayb? ?nlenebilir, sporcuda ba?ar? ile ilgili kendine g?ven duygusu geli?tirilir.

15-Otojen ?al??ma (traning) nedir?

Sporcular?n psikolojik y?nden yar??malara haz?rlanmas? i?im kullan?lan psikoreg?lasyon (psikolojik d?zenleme) teknikler i?inde en yayg?n olan? otojen traning (otojen antrenman)d?r. Ruhsal ve bedensel gev?emeyi sa?layarak dinlenme s?resini k?salt?r. Otojen traning, fazla ???k ve g?r?lt?den uzak bir odada yatar ya da oturur halde yap?labilir. Oturur durumda dirsekler dizlerde dayanmal?, ba? ?ne do?ru e?ilmelidir. Daha sonra son derece sakin ve huzurlu oldu?u d???n?lerek di?er b?t?n d???nceler kafadan uzakla?t?r?l?r. Ve a?a??daki s?rlanan alt? psikofizik al??t?rmas? uygulanmay? ba?lan?r:

a-Kollar?n giderek a??rla?t??? ve s?cakl?k hissiyle kapland??? d???n?l?r.
b-Bacaklar?n giderek a??la?t??? ve s?cakl?k hissiyle kapland??? d???n?l?r.
c-Kar?n b?lgesinin ?st k?sm?n?n ve giderek t?m v?cudun s?cakl?k hissiyle kapland??? d???n?l?r.
d-Nefes al?p vermeye dikkat kesilerek, kontrol edilir.
e-Kalp at??lar?na dikkat kesilerek d?zenlili?i kontrol edilir.
f-Aln?n serinlik hissiyle kapland??? d???n?l?r.
Otojen training (otojen antrenman) tek ba??na uygulamay? ??renene kadar deneyimli bir uzman e?li?inde ?al???lmal?d?r. 16- Biyofeedback(Biyolojik Geri Bildirme) ile gev?eme

Biyolojik geri bildirme gev?eme, sporcular?n psikoenerji y?ntemlerine ve enerjilerine yapt?klar? aktivitelere g?re optimal(en uygun) kullan?mlar?na yard?mc? olur. E?er sporculardan ?st d?zeyde verim almak istiyorsak onlar?n fiziksel ve psikolojik kapasitelerini geli?tirmelerine yard?mc? olmak gerekir. Sporcular v?cutlar?ndaki gerginliklerle ilgili yeterli bilgiye sahip de?illerse biyolojik geri bildirimle gev?eme ?al??malar? gereklidir. Kas gerginli?ini ??renmede ?? ?e?it biyolojik geri bildirim kullan?labilir.

a- Deri s?cakl???: Deri s?cakl??? genel gerginlik d?zeyini i?aret etmede ?nemli bir g?stergesidir. Kaslar gev?ek oldu?undan deride daha fazla kan ak??? oldu?undan deride s?cakl??? y?kselir, kaslar gergin oldu?undan deride daha az kan ak??? oldu?undan deri s?cakl??? azal?r.
b- Deri y?zeyinin elektrik aktivitesi: Derideki elektriksel aktiviteyi ?l?en bir?ok yol vard?r. Bunlar?n i?indeki en kullan??l? olan”galvanik deri tepkisi”dir (Galvanic Skin Responce-GSR). V?cut gergin oldu?unda. ter bezleri gergin kaslarda meydana gelen ?s?y? kaybetmek i?in daha aktif olur. Deride nem oldu?unda elektrik aktivitesinin bir noktadan, di?er bir noktaya ak??? daha kolayla?makt?r. GSR ile derideki bir noktadan di?er bir noktaya olan bir dakikal?k elektrik aktivitesi ?l??l?r. Bu ?l??m sporcuya i?itsel veya g?rsel uyaranlarla bildirilir. Sporcular kaslar?n? gerdirme ve gev?etme ?al??malar?yla derideki nem oranlar?n? al?alt?p, y?kseltmeyi ??renmelidir. Bunun sporcular taraf?ndan ??renilmesi ?ok zaman almaz.
c- Kaslar?n elektriksel aktivitesi: Kaslarla ?ok d???k d?zeyde olan elektriksel aktiviteler”elektromyografi” EMG ile ?l??lerek gerginlik tespiti yap?l?r. EMG y?ntemiyle kas gerginli?i ?l?mek ?zellikle sporcular?n ?zel kas gruplar?nda gerginlikler ya?and???nda ve GSR ile sonu? al?nmad???nda olduk?a yararl?d?r.
Biyolojik geri bildirimle gev?eme sportif becerinin ??retimine benzer. ?ncelikle ??retilecek beceri tespit edilmelidir. ??retilecek beceri genel kas gev?emesi ile veya ?zel kas gev?emesi ile ilgili olabilir. Belirlenen becerinin, biyo geri bildirimle gev?eme olarak nas?l ?al??aca?? sporcuya a??klan?r ve g?sterilir. Sporcu sakin bir odaya getirilir, malzemeler tan?t?l?r ve nas?l kullan?laca?? a??klan?r. Sonra sporculara bilin?li olarak deri s?cakl???n?n veya GSR’in nas?l de?i?tirilebilece?i g?sterilir. Kas kas?lmalar? biyolojik-geri bildirimle ?al???lacaksa, sporcular EMG’ye ba?lanarak arac?n kullan?m? g?sterilmelidir. Ara?lar?n kullan?m? ??retildikten sonra, sporculardan hayal becerileriyle gerginliklerini kontrol alt?na almalar? ve isteklerine g?re y?nlendirmeleri istenir. Elektronikte bilimsel geli?meler, yukar?da s?z?n? etti?imiz ara?lar?n basit, kullan??l?, portatif olarak ?retilmesini ve bunlar?n antrenman
Veya yar??malar s?ras?nda kullanmalar?n? daha pratik hale getirmi?tir.

17- Zihinsel antrenman nedir?

Zihinsel antrenman yap?lacak olan hareketin uygulama olmaks?z?n yo?un bir ?ekilde zihinde canland?r?lmas?d?r. V?cut bilin?li hareketlerinin tamam?nda beynin verdi?i emirlere uymak durumundad?r.

Bu y?zden zihinsel antrenman, fiziksel antrenman ile birlikte d???n?lmeli ve antrenman programlar? kapsam?nda mutlaka yer almal?d?r. Bir hareketin zihinde canland?r?lmas? s?ras?nda ilgili kaslarda, o hareketin uygulamal? olarak yap?ld??? zaman oldu?u gibi elektrik ak?mlar?n?n olu?tu?u tespit edilmi?tir. Bu y?zden sporcular?n kendi spor dallar?nda ??renmek veya geli?tirmek istedikleri becerileri do?ru ?ekliyle zihinde canland?rmalar?, daha ?ok tekrar yapmalar?n? sa?layaca?? i?in yararl?d?r. Hareketi durmadan, korkmadan do?ru ve ak?c? bir ?ekilde zihinde canland?rma uygulamal? olarak yapmaktan daha kolayd?r. Hareketin m?kemmeli?i zihinde sa?land?ktan sonra ise bunu pratikte ger?ekle?tirmek kolayla?t?r?r Bu nedenle zihinsel antrenman koordinasyon geli?imde etkili bir y?ntemdir. Ayr?ca zihinsel antrenman sporcunun yapaca?? hareket yo?unla?mas?n? engelleyen fakt?rleri ortadan kald?rarak konsantrasyonu sa?lamakt?r. Zihinsel antrenman spora yeni ba?layanlarda de ileri d?zeydeki sporcularda da rahatl?kla uygulanabilir. Sporcunun uygulayaca?? teknik ve taktik karma??kla?t?k?a zihinsel antrenman daha da ?nem kazan?r. Zihinsel antrenman?n uygulanmas?n? sporcu a?a??daki basamaklar? izleyerek kolayca ??renebilir.

a-Rahat?a oturarak veya uzanarak g?zler kapat?l?r ve birka? kez derin nefes al?n?p v?cut serbest b?rak?l?r.
b-Ayaklardan ba?layarak yukar? do?ru v?cut par?alar?n?n rahatlamaya ba?lad??? ve bir s?cakla ?evrelendi?i d???n?lerek hissedilir.
c-Zihin sorunlardan uzakla?t?r?l?p, yap?lmak istenen hareket ve yar??ma pozisyonu hayal edilir.
d-Zihinde canland?r?lan hareket net ve ayr?nt?l? olarak d???n?lerek, bu esnada ne hissedildi?i ve nas?l davran?ld??? ya?an?r
e -Hayal edilen harekette sporcu kendini her zaman ba?ar?l? olarak d???n?p g?rmelidir,
f -Hareketin m?kemmel olarak yap?ld??? zihinde canland?r?ld?ktan sonra sporcu ba?ar?l? oldu?unu ve uygulad??? hareketi kusursuz olarak yapt???n? kendi kendine s?ylemelidir.
g. -Birka? derin ve yava? nefes ald?ktan sonra g?zler a??l?r
i -Zihinsel antrenman g?nde –2-3 kez uygulan?r ve ba?lang??tan itibaren yarar? giderek daha etkili ve ?abuk hissedilir.
18- Meditasyon nedir?

Meditasyon konsantrasyonu geli?tiren bilin?li bir zihin ?al??mas?d?r. do?u k?lt?r?nde g?nl?k ya?am?n bir par?as? olan meditasyon, g?n?m?zde d?nyan?n pek ?ok ?lkesinde kullan?l?r. Meditasyon yoluyla rahatlad?klar?, daha huzurlu ve mutlu olduklar? bilinmektedir. Spora meditasyon kendine g?venme motivasyonu y?kseltme olumlum d???nce geli?tirme ve stresi azaltarak ideal performansa ula?mak amac?yla zihinsel antrenman olarak kullan?lmaktad?r. Meditasyon kolayl?kla herkes taraf?ndan uygulanabilir. Etkili olabilmesi i?in g?nde en az iki kere m?mk?nse ayn? saat ve ayn? yerlerde tekrarlanmal?d?r. Meditasyona skin bir ortamda ve rahat bir pozisyonda derin nefes al?p vererek ba?lan?r. sembol olarak bir obje veya s?zc??e yo?unla??l?r. Meditasyon yap?l?rken uykulu durumda olmamal? zihni berrak olmal?d?r

19- Sibervizyon nedir?

Geli?mi? ?lkelerdeki spor psikologlar?n?n, sporcular?n performans?n? geli?tirmek amac?yla kulland?klar? zihinsel tekniklerden biridir. ?zellikle geli?me d?nemindeki sporcularda son derece faydal? bir tekniktir. Bu teknikle ilgili spor dal?ndaki ?ampiyonlardan biri model olarak al?n?r. Zihinde o sporcu canland?r?l?r. Hareketleri, tekni?i, ba?ar?lar? canl?ym?? gibi net ve parlak g?r?l?r. sporcu belirli bir seviyeye ula?t?ktan sonra model ald??? sporcu yerine kendisini koyarak d???n?r. Ayn? m?kemmel teknik ve ba?ar?lar? kendinin sergiledi?in, zihinde canland?r?l?r. B?ylece kendine g?venme, kendi hakk?nda olumlu d???nceler geli?tirme, ba?araca??ndan emin olma gibi duygular hakim olmaya ba?lar.

20- Swish (de?i?tir) tekni?i nedir?

Sporcu ancak kendine g?venli, rahat ve olumlu d???ncelere sahip ise ideal performans?n? sergileyebilir. Bunun yoluda kendini rahats?z eden d???ncelerden ve davran??lardan kurtulmas?ndan ge?er. Swish tekni?i insan?n m?kemmel davran??? ger?ekle?tirmek amac?yla kendi kendine ileti?im kurmas?na dayanan NLP’de (Neuro Linguistic Programming) kullan?lan bir tekniktir. Bunun i?in sakin bir ortamda rahat bir ?ekilde oturulur. Sporcu be?enmedi?i, de?i?tirmek istedi?i durumunu veya davran???n? zihinde canland?r?r (olaylara ?abuk sinirlenmek veya yanl?? yapt???nda kendi kendine k?zmak gibi). Bu hayali zihnindeki ekran?n?n sol ?st k??esinde b?y?k ve net olarak yerle?tirir. Sonra sahip olmak istedi?i durumu veya davran??? zihninde canland?r?r. (Sakin olmak hatalara ra?men kendine g?venini kaybetmemek, ba?araca??na inanmak gibi). Bu hayali de zihnindeki ekran?n sa? alt k??esine k???k ve net olmayan ?ekilde yerle?tirir. Daha sonra da soldaki g?r?nt?y? giderek k???lt?p kaybederken, sa?daki olumlu ve istenen g?r?nt?y? b?y?t?p, net ve parlak bir ?ekilde t?m zihin ekran?na yerle?tirir. Bu anda b?y?k bir ba?ar? elde etmi? gibi sevin?le g?r?nt?y? hissederek ve duyarak peki?tirmeye ?al???r. Bu ?al??man?n her seferindeki birka? kez ve sanki ger?ekten ya??yormu?cas?na hissedilerek yap?lmas? gerekir. Etkisi, ?a??rt?c? ?ekilde olumlu sonu?lar ortaya ??karmaktad?r.

21- Duygular?n performansa etkisi nedir?

Duygular s?zle anlat?lmas? g?? olan ve co?ku, sevin?, ne?e, k?zg?nl?k, ?fke, hiddet, endi?e, korku v. b isimlerle an?lan ya?ant?lar? kapsar. Duygular?n bilin?li olarak y?netilebilmesi i?in antrenman planlamas? s?ras?nda ele al?nmas? gerekir. Duygular?n kontrol alt?na al?nmas?ndan kas?t, onlar?n bast?r?lmas? de?ildir. ??nk? duygular deneyim ve ??renme s?re?lerinin kontrol? alt?ndad?r, Duygular?n? tan?mayan ve y?netemeyen sporcu, sahip oldu?u ger?ek performans d?zeyini sergileyemez. Sporcunun duygular? kendine y?nelik olabilir. Genellikle gen? sporcular bir yandan yetersiz kendine g?ven, bir yandan da be?enilme, kabul g?rme iste?i aras?ndaki farkl?l?k d???k performans ortaya konmas?na neden olabilir. Burada sporcu o g?n havas?nda olmad??? ya da her ?eyin ters gitti?i gibi ifadelere olas? ba?ar?s?zl???na k?l?f haz?rlamaya ?al???r. Ba?ta bir ?ekilde sporcu duygular?n? ?evredeki ki?i ve olaylara y?neltebilir. Sporcu hava durumunu, zemini i, ula??m ko?ullar?n?, yak?m arkada?lar?n?n yapt??? hatalar? kendi ba?ar?s?zl???n?n nedeni olarak g?sterebilir. Hayal k?r?kl??? ve teslimiyetin sonucu ?ans?zl?ktan kurtulamamak olarak a??klayabilir. Bu noktada antren?re b?y?k g?rev d??mektedir. Antren?r sporcunun duygular?n?n yar??mandan ?nce ortaya ??kmas?na olanak sa?layacak planlamalar yap?lmal?d?r. ??nk?, ki?isel farkl?l?k nedeniyle sporcular?n duygusal y?nelimleri ve bunlar?n y?netimi farkl? olacakt?r. Bunlar?n yar??ma s?ras?nda tespit ederek ??z?mlemek olas? de?ildir. Sporcunun duygular? ne?e, endi?e veya k?zg?nl?k d?zeyinde ise g?sterdi?i tepkiler performans?n? engelleyecek a?amada de?ildir. Antren?r sporcuya a??klay?c? konu?malar yaparak veya ?rnekler g?stererek ona yard?mc? olabilir. Ancak bu duygular?n al??kanl?k haline gelmesi, yar??man?n hafife al?nmas? ve ?nemsenmemesine yol a?aca??ndan g?z ard? edilmemelidir. Sporcunun duygular? sevin?, korku veya ?fke d?zeyinde ise dikkati, koordinasyonu ve taktik davran??lar? olumsuz y?nde etkilenelebilir. ??nk? bu duygular sporcunun yar??ma i?in hedefledi?i teknik ve taktik davran??lar?n?n ?nemini kaybetmesine yol a?ar. Kendisine faul yap?ld???nda veya rakip ?ne ge?ti?i durumlarda sporcu yukar?daki duygular?n etkisinde ise rakibine d??manca duygular sergileyebilir veya yar??may? kazanma ?midini kaybederek ?aba g?stermekten vazge?ebilir. Ya da yar??ma s?ras?nda bu duygularla hareket eden sporcu, e?er yar??mada iyi durumda ise erken sevin? nedeniyle teknik, taktik davran??? ?nemsemeyerek s?rpriz yenilgiler al?nmas?na yol a?abilir. Antren?r iyi g?zlem yaparak sporcunun bu duygular?n? hemen tespit edip alg?lama, d???nme ve karar vermesinde bilin?lili?in devam?n? sa?lamal?d?r. Sporcunun duygular? co?ku, deh?et veya hiddet d?zeyinde ise ba?ta d???nme ve alg? yetene?i olmak ?zere pek ?ok zihin fonksiyonu zay?ft?r ve hareketlerini bilin?li olarak ger?ekle?tirmesi olas? olmaz. Sporcunun sahip oldu?u psiko-fizik denge durumuna kavu?mas? i?in yo?un duygular?n ortadan kald?r?lmas? gerekir. Aksi takdirde sporcuya oyunda tutmaya devan etmek ve sonu? beklemek b?y?k hata olur.

22- Sporcuya duygusal yard?m nedir?

Sporda, hemen her durumda duygusal a??dan yakla??labilir ve e?er do?ru y?ntemler kullan?labilirse sporcunun duygular?n? tan?mas? ve kontrol etmesi ??retilebilinir. Duygular?n ?nemli bir ?zelli?i var olan durumun alg?lanmas?na ba?l? olarak ve subjektif yarg?lama sonucu ortaya ??kmas?d?r. Bu nedenle antren?r yar??mada ya?anan durumlar?, antrenman planlamas? s?ras?nda benzer ?ekilde yaratarak, sporcunun deneyimlerini art?rmal? ve olumlu duygular, do?ru alg?lama, m?cadele iste?i uyand?rmay? sa?layarak, olumsuz tepkileri ba??ndan engellemelidir. Bunun i?inde ?ncelikle yap?lacak olan antren?r?n anlay??l? ve g?ven verici davranarak sporcunun duygular?n? rahatl?kla a??klayabilece?i bir ileti?im kurmas?d?r. Sporcuya yanl?? tepkilerde su?lamak ve yapmas? gereken do?ruyu s?ylemek yerine davran???n?n nedenini bulma konusunda yard?mc? olmak gerekmektedir. Genellikle sporcuda neden gereken yere pas vermedi?ini, uygun pozisyonlarda at?? yapmad???n? yada belirli durumlarda teredd?tler ya?ad???n? a??klamakta g??l?k ?eker. ??nk? kendisi de nedenin fark?nda de?ildir. Bunlar? anlams?n? sa?lamak, benzer durumlarda, ba?ka sporcular?n duygular? hakk?nda bilgi vermek ve sonu?taki de?i?ik olas?l?klar? s?ralayarak sporcuyu bilin?lendirmek gerekir. Sporcudan yapmas?n? istedi?imiz teknik ve taktik hareketleri bir ba?ka sporcuya yaparken g?zletmek, istenenin zor olmad???n? anlamas?n? sa?lar. Ayr?ca sporcunun hayran oldu?u ve ?rnek ald??? birini izlemesi sa?land???nda, o sporcuya g??l? bir duygusal ba? kurulaca??ndan hen?z kendisi o kapasitede olmasa da spor ya?am? boyunca olumlu etkilenecektir. Bu durum ?zellikle ergenlik d?nemi sporcular?nda g?r?l?r. Sporcunun kendine, arkada?lar?na ve antren?r?ne g?ven duyarak mutluluk i?inde hareket etmesi sa?lanmal?d?r. Bunlar? sa?layabilecek bir antren?r?n ?ncelikle kendi duygular?n? tan?ma ve y?nlendirme konusunda yeterli olmas? gerekir, duygular?n bula??c? oldu?u unutulmamal?d?r. Sporcunun hedeflenen sonu?lara ula?abilmesi i?in uzun ve yorucu antrenmanlarla d?? fiziksel engelleri a?mas? daha g??l? daha ?abuk ve daha m?kemmel teknik taktik davranabilmesi i?in u?ra??lmaktad?r. Oysa sporcunun yorgunluk, isteksizlik, kendine g?vensizlik gibi i? psikolojik engelleri a?madan duygular?n? tan?y?p, y?nlendirebilme yetene?ini geli?tirmeden yap?lan ?al??malar her zaman antren?rleri hayal k?r?kl???na u?ratabilir. Bu nedenle duygusal e?itime ?ocuk ve gen?lerin fiziksel antrenmanlara ba?lad?klar? ilk andan itibaren ba?lamak gerekir. Bu da antren?r?n antrenman planlamas? yaparken fiziksel ve psikolojik haz?rl?klar? birlikte d???nmesi ve uygulanmas? anlam?ndad?r.

23-Stres nedir?

Organizman?n ruhsal ve bedensel olarak zorlanmas? sonucu ortaya ??kan bedensel, zihinsel, psikolojik ve davran??sal rahats?zl?klar ?eklinde ortaya ??kan durum stres olarak adland?r?l?r

24- Stresin performans ?zerinde etkisi nedir?

Her insan belirli durumlarda kayg? duyar. Bu normaldir ve kendini korumas? ya da ula?mas? i?in gereklidir. Ancak kayg? uzun s?reli ve yo?un ya?and???nda strese d?n???r. Kayg?, olaylar? alg?lama durumuna ba?l? olarak farkl? d?zeylerde ya?an?r. Baz?lar? ki?ilik ?zelli?i olarak kayg? duymaya meyillidir. Bu ki?ilerin belirli durumlarda ya?anacak olan kayg?y? daha yo?un ya?ad?klar? g?r?lmektedir. Ayr?ca duruma ba?l? olarak ya?anan kayg?n?n ya? ve tecr?be ile de ilgili oldu?u bilinmektedir. Bilindi?i gibi stres organizman?n ruhsal ve bedensel olarak zorlanmas? sonucu ortaya ??kan bedensel, zihinsel psikolojik ve davran??sal rahats?zl?klar ?eklinde ortaya ??kan durumdur. Milyonlarca insana bir anda co?ku ya da h?z?n ya?atabilen spor m?sabakalar?nda ba?rol? oynayan sporcu da hem bedensel hem ruhsal olarak yo?un y?klenmeler alt?ndad?r. ?stenen performans? sergileyebilmek i?in, uzun s?reli antrenmanlara katlanmak zorundad?r. ?zel ya?am? dahil her hareketi kontrol alt?nda tutulan sporcudan tek istenen kazanmakt?r. Her yar??ma sporcu i?in sosyal ve ekonomik a??dan b?y?k ?nem ta??r. B?ylesi bir ortamda sporcunun fiziksel ?zellikleri ne kadar m?kemmel ve ge?irdi?i antrenman s?reci ne kadar kusursuz olursa olsun ba?ar?ya ula?mas? stresle ba?a ??kabilme yetene?ine ba?l?d?r. Stres alt?ndaki bir sporcuda ?u de?i?iklikler g?r?l?r. Fizyolojik olarak kan bas?nc?n? (tansiyon arteriyel), kas gerginli?i(gerim/tonus) ter bezi faaliyetlerinin ve kalp vurum say?s?n?n (pulse/nab?z)artt??? g?r?l?r. Solunum (respirasyon) s?kla??r ve g?zbebeklerinde b?y?me olur. Beyine ve kaslara daha fazla oksijen gerekti?i i?in kanda alyuvarlar (eritrosit) say?s? artar, i? organlardaki kan miktar?n?n azalmas? nedeniyle sindirim yava?lar, zihinsel olarak dikkat azal?r, alg?lamada yan?lg?lar ve unutkanl?k g?r?lebilir. Psikolojik olarak g?vensizlik hisseder, huzursuz ve karamsard?r, yetersizlik duygusuna ba?l? olarak korku ba?lam??t?r. B?t?n bunlar antrenman veya yar??ma s?rs?nda sahip oldu?u performans? sergileyememesine neden olur. Konsantre olamaz, koordinasyon bozulur, teknik ve taktik hareketlerde hatalar sergiler. Sporcular?n ki?ilik ?zelliklerini iyi bilen bir antren?r, sporcunun bu durumunu hemen tespit edebilir ve stresle ba?a ??kabilmesi i?in yard?mc? olur. Aksi halde kendisi de sporcunun beklenmedik hatalar? kar??s?nda ac?mas?za ele?tirip normal performans?n? ger?ekle?tirece?i beklentisiyle oyun i?inde tutmaya devam edecektir. Bu da sporcunun stresinin artmas?na neden olur. Stresle ba?a ??kma yollar? aras?nda insanlar en ?ok ?nerilen fiziksel egzersizler sporcuda stresin kayna?? oldu?u i?i ge?erli de?ildir. Bunun yerine do?ru nefes alma egzersizleri biyolojik geri bildirim, otojenik gev?eme, progresif gev?eme uygulamalar? ve pozitif d???nmeyi sa?layacak zihinsel ?al??malar yap?lmal?d?r

25- Yerkes –Dodson yasas? nedir?

Ters ?evrilmi? “u” hipotezi olarak bilinir. Bu hipoteze g?re sporcunun istenen performans? sergileyebilmesi i?in uygun bir uyar?lm??l?k dolay?s?yla belirli bir gerginlik d?zeyinde bulunmas? gerekir. Bu d?zeyin alt? ve ?st? performans? gerekir. Bu d?zeyin alt? ve ?st? performans? olumsuz y?nde etkiler Yerkes ve Dodso (1908) fareleri kullanarak bu hipotezin deneysel do?rulu?unu kan?tlayan ilk ki?ilerdir. Burada d???k uyar?lm??l?k iki durumda g?r?l?r. ?lki genele sporcunun kendinden ?ok g??l? rakiplerle kar??la?mas? durumunda ne yaparsa yapsa da kazanamayaca??na inand??? durumdur. ?kincisi ise rakibin kendisinden ?ok zay?f buldu?u ve rahat?a kazanaca??na inand??? durumdur. Her iki durumda da sporcu yetersiz uyar?lma sonucu ba?ar?s?z olacakt?r A??r? uyar?lm??l?k durumunda ise sporcu sonuca yo?unla?t??? ve sadece galip gelmeyi d???nd??? i?in normal performans?n? sergileyemez. A??r? gerginlik, g?vensizlik ve korku do?urur. Bu durum yine ba?ar?s?zl?k getirir.

26- Sporcu ile ileti?im nas?l olmal?d?r?

Sporcular y?ksek performans hedefleyen uzun ve yorucu yolda ba?ta antren?rler olmak ?zere kul?p idarecileri izleyiciler, bas?n, tak?m arkada?lar? ve do?al olarak ailesinden destek g?rmek ister. Olumlu ve etkili bir ileti?im pozitif d???nme, g?ven duyma, do?ru davran??lar? peki?tirme ve ?vme hatta ?d?llendirme ile olur. Etkili bir ileti?im ise s?zl? oldu?u kadar s?zs?z mesajd?r(jestler, mimikler, el-kol hareketleri v. b)?nemini bilerek do?ru ve yerinde kullanmaya dayan?r. Ayr?ca etkili bir ileti?im i?in g?nderilen mesajlar, do?ru bir ?ekilde alg?lanabilmelidir. Genelde antren?rler sporcular?na s?rekli talimatlar g?nderir. Ne yapmas? gerekti?i ve yapmamas? gerekti?i ne yemesi gerekti?i ne zaman yatmas? gerekti?i v. b ama sporcuyu nadiren dinlerler. Oysa sporcular g?rev ve sorumluluklar?n fark?ndad?r. Hi?bir sporcu ba?ar?s?z olmak istemez. Ba?ar?s?zl?k durumunda hatalar?n? bilirler. Hatalar?n nedenlerini a??klayacak durumdad?rlar. Antren?rlerin sadece kendileri konu?mak yerine sporcuyu dinlemeye de ?nem vermeleri gerekir. Sporcu kendi tespitleri ve kendi d???ncelerine ?nem verildi?ini hissetmelidir. Sporcuyla ileti?im kurma, olumsuzluklar?n? s?yleyerek yermeye de?il, bilgi vermeye yard?m etmeye kendine g?venini peki?tirmeye y?nelik olmal?d?r.

27- Biyoritm nedir?

G?n?m?zde antrenman programlar? uygulan?rken ya da m?sab?k tak?m listesi belirlenirken g?z ?n?nde olan konulardan biride sporcular?n?n biyoritm e?rileridir. Biyoritm e?rileri fiziksel duygusal ve d???nsel sistemleri y?neten enerji dalgalar?n?n seyrini g?sterir. Her organizma fiziksel, duygusal ve d???nsel olarak periyodik bir dalgalanma i?inde canlanma ve dinlenme evreleri ge?irir Bu konu 20. y. y ba?lar?ndan itibaren t?p, hava ve kara trafi?i, sanayi, sigorta ve giderek spor alanlar?nda dikkate al?nmaya ba?lanm??t?r. Bu alanlarda yap?lan pek ?ok ara?t?rma, al?nan sonu?lar?n biyoritm grafiklerinin durumlar? ile yak?ndan ili?kili oldu?unu ortaya koymaktad?r. Fiziksel devre 23 g?n s?rer. Bu s?renini ilk yar?s?nda fiziksel g?? ve dayan?kl?l?k y?ksektir. ?kinci yar?s?nda ise fiziksel kapasite d???k oldu?undan organizma ?abuk yorulur. Hal b?yle ise sporcunun durumunu bilerek de?erlendirmek, y?klenme yo?unlu?unu azaltamayaca??m?z bir zamanda ya da m?sabakada ise uygun ila?larla destekleyerek, hasta olma, sakatlanma v. b riskleri azaltmak gerekir. Duygusal devre 28 g?n s?rer. Bu s?renin ilk yar?s?nda sinir sistemi ile ilgili sevgi, zeka, duygu gibi durumlar olumludur. ?kinci yar?s?nda ise sinirli, al?ngan davran??lar? bak?m?ndan olumsuzdur. Bu durumlarda sporcuya kar?? tahamm?l g?sterip, anlay??l? davranmak ve motive etmek i?in uygun yollar? se?mek gerekir. Zihinsel devre 33 g?n s?rer. Bu s?renin ilk yar?s?nda ki?i ??renmeye daha yatk?nd?r. Kolay kavrar ve net d???nebilir, haf?za iyi ?al???r. ?kinci yar?da ise d???nme kapasitesinin tamam? kullan?lmad??? i?in ??renme zordur. Yarat?c? d???nemez ve ??z?m yollar? bulmada g??l?k ?eker. Bu durumdaki sporcunun ?zellikle s?ratle devam eden m?sabaka i?inde zekice ve ?abuk kararlar vermesi beklenmemelidir. Her ?? devrenin birini, sonuncu ve ortas?ndaki g?nler kritik g?nlerdir. Bu g?nlerde ki?inin ?zellikle dikkatli olmas? mecbur kalmad???nda ?nemli kararlar almamas?, ?nemli ve yeni denemelerde bulunmamas? gerekir. ?zellikle fiziksel devrenin kritik g?n? ?ak??an di?er kritik g?n var ise “ikili kritik g?n”olu?mu?tur. Ve son derece riskli bir durumdur. Ara?t?rmac?lar b?yle ikili kritik g?nlerin y?lda en ?ok alt? kez ortaya ??kabilece?ini ve bu say?n?n azl???n?n ?ans olarak g?r?lmemesi gerekti?ini belirtmektedirler. Biyoritmik devrelerin grafi?ini ??kartmak i?in ki?inin do?du?u g?nden itibaren biyoritmi g?r?lmek istenen ayn? ilk g?n?ne kadar ya?ad??? s?re bulunarak baz? hesaplar yap?l?r. Bu hesaplamalar?n pratik olarak yap?labilmesi i?in geli?tirilmi? tablolar bulunmaktad?r. Ancak biyoritmin kullan?m?n?n, yayg?nla?mas?na ba?l? olarak haz?rlanan bilgisayar programlar? en k?sa yoldur. Do?um tarihi ve istenen tarih bilgisayara girildi?inde ekranda her ?? devrenin grafiklerini g?rmek m?mk?n olmaktad?r.

28- Circudian ritm nedir?

Circudain ritm, g?n?n 24 saati i?indeki pek ?ok fizyolojik ve psikolojik s?re?teki ritmlerin t?m?d?r. Bunlar?n n?ro-m?sk?ler (sinir-kas) koordinasyon, fiziksel ?al??ma kapasitesi (PWC-Physical work capacity) reaksiyon s?resi (reaction time) kas dayan?kl?l???, kavrama kuvveti, ana eklemlerdeki hareketlilik, v?cut ?s?s?, kalp vurum say?s?, kan plazma vol?m?, oksijen kullan?m? ve protein konsantrasyonu v. b Literat?rde 24 saatlik bir g?n s?reci i?inde bir s?re y?ksek verim ve yava?lama g?steren ??y?zbinin ?zerinde fizyolojik fonksiyon oldu?u g?r?lmektedir. Antrenman planlan?rken bu konu g?z ?n?ne al?nmal?d?r. Acil enerji kayna?? olan karaci?er glikojen deposu sabah?n ge? saatlerinde en y?ksek d?zeydedir. Gecenin ortas?na do?ru da azalmaya ba?lar. Zorlu egzersizlerin ?iddetine v?cudun ?iddetine adaptasyonunu sa?lamak i?in kas tonusu ve kuvvetine etki eden endokrin sisteminde ?zel circudian ritmleri vard?r. Bu t?r etki g?steren hormonlar? ba??nda kortisol gelir. Kortisol her sabah uyand?ktan sonra maksimum d?zeye ??kar ve ak?am minimum d?zeye iner. Yorgunlukla yak?ndan ilgili bir hormon olan melatonin yemek yeme al??kanl?klar? ile gece ve g?nd?z siklusuna ba?l?d?r.

29- Jet Lag (zaman de?i?imi)sorunu nedir?

Jet lag belirli zaman farkl?l?klar? olan b?lgeler aras?nda yap?lan u?ak yolculu?u sonras? ortaya ??kan fiziksel ve mental (zihinsel) uyumsuzluk sorunlar?d?r. Ani zaman de?i?imi i?sel v?cut ritmlerini etkileyerek, kar???kl?k yarat?r. ?zellikle do?u ve bat? y?n?nde uzun u?u?lar yap?lm?? ise uyuma ve uyan?k olma siklusu bozuldu?undan meydana gelen fizyolojik de?i?iklikler sonucu jet lag olu?ur. Bunun sonucunda yorgunluk, depresif (sald?rgan) duygular?n olu?mas?, ba? a?r?s?, konsantre olamama, i?tah kayb?, uyku bozuklu?u, kuvvet kayb? ortaya ??kar. V?cudun eski durumuna kavu?mas? ve eski ritmini yakalamas? i?in birka? g?n gerekebilir. Jet lag, bireyleri farkl? derecelerde kavu?mas? ve farkl? ?ekillerde etkiler. Bu etkilemede ?e?itli fakt?rler s?z konusudur. Bu fakt?rler ?unlard?r: a. Ya?, b. ?nceki uyku al??kanl???, c. i?e/d??a d?n?k ki?ilik. Burada uyum s?resi u?u? y?n?ne ba?l?d?r. Bat? y?n?ne do?ru yap?lan bir u?u? sonras? uyum, u?ulan iki yer aras?ndaki saat fark?n?n yakla??k yar?s? kadar bir s?rede sa?lanabilmektedir. Do?u y?n?nde do?ru yap?lan u?u?ta ise uyum, u?ulan iki yer aras?ndaki saat fark?n?n 1. 5 ‘e b?l?m? sonucu ortaya ??kan s?rede ger?ekle?ir. Kuzey veya g?ney y?n?ne do?ru yap?lan u?u?larda bu uyum, bir du? al?narak, yemek yenilerek ve k?sa bir uyku ile sa?lanabilmektedir. Bu nedenle ?lkemiz ko?ullar?nda ?zellikle Amerika’dan gelen oyuncularda bu konu g?z ?n?ne al?nmal?d?r. Onlar?n u?u? y?n? bat?dan do?uya do?ru oldu?u i?in en az iki ?lke aras?ndaki saat fark?n?n 1. 5’e b?l?m? sonucu ortaya ??kan s?re, o sporcunun uyumu i?in gerekir. Bu konu uluslararas? yar??malarda ?lkemizi temsil eden tak?mlar?n veya sporcular?n deplasmanlar?nda da ge?erlidir. Burada u?u? y?nleri, s?releri ve saat farkl?l?klar? g?z ?n?ne al?n?p ona g?re seyahatler ve g?nl?k programlar yap?lmal?d?r. Bu t?r seyahatlerden bir g?n ?nce sporculara karbonhidrat y?n?nden zengin besiler verilmelidir. Uzun u?u?lar s?ras?nda sporcular?n dehidratasyonlar?na (su kaybetmelerine) engel olmak i?in meyvesular?, madensular? i?meleri sa?lanmal?d?r. Sporcular?n bu t?r seyahatlerde dehidrata(su kayb?) neden olabilecek ve onu art?rabilecek ?ay, kahve ve alkol gibi i?eceklerden ka??nmalar?na dikkat edilmelidir.

30- Spor yaralanmalar?n?n psikolojik y?nleri nelerdir?

Spor yaralanmalar?n?n olu?um nedenlerinden biride psikolojik nedenlerdir. Bu durumun bilinmesi ve ortadan kald?r?lmas? spor yaralanmalar?ndaki bir olu?um nedenini ortadan kald?rabilir. Sporcunun zaman zaman ortaya koydu?u kontrols?z, sald?rgan ve riskli davran??lar?n?n nedenlerini i??artlara (psikofizik) ba?lamak gerekir. Kendisi yar??man?n heyecan?na kapt?ran sporcu, objektif olarak alg? alan? i?inde olmas?na ra?men, baz? sakatlay?c? unsurlar? g?rmeyebilir. Bu da gerek rakip, gerekse sahadaki baz? maddelere ?arpmas?na neden olabilir. Spor yaralanmalar?n?n meydana gelme olas?l???n? art?ran ki?ilikle ilgili psikolojik durumlar?; duygusal nedenler, zihinsel nedenler ve sensomotrik (duyu-hareket) nedenler olarak ?? ana ba?l?kla alt?nda toplayabiliriz. Duygusal nedenler: Sald?rganl?k, korku, h?rs, rekabet, psikolojik y?klenme ve duygusal ?at??malard?r. Zihinsel nedenler: Alg? bozuklu?u, zihinsel y?klenme, tehlikeyi g?ze alma yatk?nl??? ve zihinsel ?at??malard?r. Sensomotorik nedenler: Yorgunluk, duyars?zl?k,, kondisyon eksikli?i ile g?d? ve beceri aras?ndaki uyumsuzluk olarak ele al?nabilir. Ba?ar?s?zl?ktan duyulan toplumsal korku s?rekli tak?mda kalabilme ?abas? i?inde olan sporcunun s?z? edilen bu nedenlerle ba?a ??kabilmesi i?in antren?r?n?n bilin?li bir y?nlendirme ve idaresine gereksinim vard?r.

210
FAYDALI BİLGİLER / Is?nma
« : Kasım 28, 2008, 00:07:32 ÖÖ »
Is?nma sportif aktivitelerin vazge?ilmez bir par?as?d?r. T?m sportif ?al??ma ve yar??malar bilindi?i gibi ?s?nma etkinli?i ile ba?lamaktad?r. Buradaki b?l?mde ?s?nman?n performans ?zerine yapt??? etkileri, sportif yaralanma ve sakatlanmalara kar?? etkilerini bulacaks?n?z. Is?nma konusu bir sportif aktivitenin en ?nemli par?as?d?r.A?a??da ?s?nma ile ilgili ?nemli oldu?una inand???m?z soru ve yan?tlar? bulacaks?n?z.

1-Warm up (Is?nma) nedir?

Bir yar??ma veya antrenman ?ncesinde , o yar??ma veya antrenman?n gerektirdi?i optimum performans? ger?ekle?tirebilmek i?in yap?lan fiziksel ve zihinsel etkinlikler dizisinin t?m?ne ISINMA ad? verilir.

K?saca ?s?nma, v?cudun yar??maya veya ?al??maya bir b?t?n olarak haz?rlanmas?d?r.

Is?nma kavram? de?erlendirilirken , ?s?nma olay?na ?ncelikle iki boyutta bak?lmal?d?r. Bu boyutlar genel ?s?nma ve lokal ?s?nma kavramlar?d?r. Burada genel ?s?nma bir yar??ma ve antrenman ?ncesi t?m v?cudun aktif veya pasif yollarla ?s?t?lmas?d?r. Lokal ?s?nma ise sportif yaralanma veya sakatl?klar?n ard?ndan yap?lan rehabilitasyon s?recinde veya rehabilitasyonun ard?ndan antrenmanlara haz?rl?k d?neminde baz? kas gruplar?n?n ?s?t?lmas?n? i?eren aktif veya pasif y?ntemlerin kullan?ld??? ?s?nmad?r.

2-Is?nman?n yararlar? nelerdir?

Is?nma konusu bize g?re bir sportif aktivitenin en ?nemli par?as?d?r. Bu nedenle , bu konuyu biraz detayl? i?lemek istiyoruz. Spor sahalar?na g?z att???m?zda genelde ?? tip ?s?nma al??kanl???na sahip sporcu grubu ile kar??la??r?z.

Bunlar?n ilki kendi kendine ve sadece kendine ?zg? hareketlerle ?s?nma yapan sporcu grubu; ikincisi gruplar halinde ortak bir ?s?nma program?n? uygulayan sporcular grubu ve ???nc?s? de bir antren?r nezaretinde ?s?nma yapan sporcu grubu

Is?nmaya bireysel bazda bakt???m?zda ise ?u tablo ile kar??la?maktay?z:

Sporcular e?itim durumlar?na, spor ya?lar?na, profesyonellik anlay??lar?na ve performans d?zeylerine g?re ?s?nmaya ?? de?i?ik olguyla bakar. Kimi sporcu i?in ?s?nma periyodu antrenman veya yar??man?n ba?lang?c?nda antrenman s?recinden bir kaytarma periyodudur. Kimi sporcu i?in ?s?nma? antrenman?n veya yar??man?n en ?nemli ve en gerekli par?as?d?r ve ?s?nmaya gerekli ?nemi b?y?k bir itina ile verir. Kimi sporcu ise ?s?nmaya ;antrenman veya yar??ma ?ncesi i?inin bir par?as? olarak yapmas? gereken bir olguymu? gibi bakar. ?z?nde ?s?nma gerek antrenman, gerekse yar??ma ?ncesi spor olgusunun en ?nemli par?as?d?r

Bu konuda literat?re g?z at?ld???nda, yap?lan ara?t?rmalar?n t?m?nde ?s?nman?n sportif performans? olumlu y?nde etkiledi?i g?r?lm??t?r.

Yeterli ?s?nma ile gerek aerobik (oksijenli) enerji olu?umu, gerekse anaerobik (oksijensiz) enerji olu?umu olumlu y?nde etkilenir . N?ro-m?sk?ler (sinir-kas) fonksiyonu a??s?ndan bak?ld???nda yeterli ?s?nma ile kas kuvvetinin artt??? saptanm??t?r

Is?nan kas daha fazla gerilebilmekte ve bunun ?tesinde daha ?abuk kas?labilmektedir. Is?nma suretiyle sinir ve kaslar?n reaksiyon s?resi k?salmaktad?r. Is?nma sonucu kas?n elastikiyetinin artmas? daha b?y?k eklem amplit?dlerine (hareket a??s?) olanak sa?lar. Eklemlerin hareketi ?s?nma ile kolayla??r.

Ayr?ca, ?s?nma ile hedefe y?neliklilik(isabet) ve hareketlerin koordinasyonu daha iyi hale getirilebilinir.

Genel anlam? ile ?s?nma end?rans(dayan?kl?l?k), s?rat, kuvvet, s??rama, esneme yetene?i gibi elemanlar? art?r?r. Ayn? zamanda , ?s?nman?n sa?l?k a??s?ndan en ?nemli etkenlerinden biri de ?s?nma ile kas, ligament ve tendon yaralanmalar? gibi sportif sakatlanma risklerinin minimalize edilmesidir. Bu nedenle kas baz?nda ?s?nma de?erlendirildi?inde genel olarak iki temel etki g?r?lmektedir:

  A-Olay?n profilaktik (sakatl?k ?nleyici) etkisi.
  B-Olay?n i?g?c?n?n (performans?) art?r?c? etkisi.
Spor literat?r? tarand???nda yeterli s?rede ve gerekli ?ekilde yap?lm?? ?s?nman?n performans ?zerine etkilerinin hep olumlu oldu?u saptanm??t?r.

?lkemiz ?zelinde ?s?nmaya ?nem g?steren ve ?s?nman?n ?neminin bilincinde olan sporcu say?s? s?n?rl?d?r. Bu noktada ?zellikle baz? sporcular yeterli ?s?nma yapmadan bir sakatlanmaya maruz kald?klar?nda, ?s?nman?n ?nemini farkederler. ??te, bu arzulanmayan ama “deneme-yan?lma” metodu ile sporcuya ve ekibine pahal?ya mal olan bir deneyimdir.
3-Is?nma s?resi ne kadar olmal?d?r?

Is?nma s?resi yap?lan spor dal?na g?re de?i?iklik g?stermektedir. Literat?re bakt???m?zda bu s?re i?in minimum 10 dakika ile 30 dakika aras?nda de?erler g?r?lmektedir. Bu s?re i?in tak?m sporlar?nda ve bireysel sporlarda farkl?l?k g?r?l?r.
Ayr?ca, ?s?nma s?resi belirlenirken, yar??ma veya antrenman?n yap?laca?? ortam, hava s?cakl???, yar??ma veya antrenman saati de g?z ?n?ne al?nmal?d?r. Kimi literat?re ?s?nma s?resi olarak total antrenman s?resinin y?zde 20-30’u aras?nda bir s?re kapsamas? gerekti?inden s?z edilmektedir

4-Is?nma y?ntemleri nelerdir?

Spor literat?r?ne g?z att???m?zda iki ?e?it ?s?nma y?ntemi ile kar??la?maktay?z. Bunlar; aktif ve pasif ?s?nma y?ntemleridir.
Aktif ?s?nma y?ntemi; bir antrenman veya yar??ma ?ncesinde fiziksel aktivitelerle yap?lan ?s?nmad?r. Pasif ?s?nma y?ntemi ise sportif sakatl?klar?n rehabilitasyonunda ve de rehabilitasyondan yeni ??km?? sporcular?n antrenmanlar?ndan ?nce ?e?itli ara?lar kullanarak yapt?klar? ?s?nmad?r. Bu pasif ?s?nmada ?e?itli elektrikli fizik tedavi aletleri, banyolar, du?lar, girdap banyosu, normal veya ?e?itli kremlerle yap?lan masaj ve di?er fizik tedavi y?ntemleri kullan?lmaktad?r.

5- Is?nma ?ekilleri nelerdir?

Is?nma ?ekilleri informel ve formel ?s?nma olarak ikiye ayr?l?r. ?nformel ?s?nma jog, d?z ko?u, kalistenik (k?lt?r-fizik) gibi bran?a ait olmayan ?al??ma ?ekilleridir.
Formel ?s?nma ise o spor dal?na ?zg? hareketleri kapsar. Basketbolda turnike atma , voleybolda servis atma, teniste servis atmak veya duvar tenisi oynamak, futbolda pasla?ma gibi hareketler formel ?s?nma ?ekilleridir.

6-Is?nmaya ne ile ba?lanmal?d?r?

Is?nmaya informel ?s?nma ile ba?lan?p, formel ?s?nma ile devam edilmelidir. Bu konuda informel ?s?nma i?in iki g?r?? vard?r. Birinci g?r??te informel yani bran?a ?zg? olmayan hareketlerle ?s?nmaya ba?lan?rken ilk yap?lmas? gerekenin stretch egzersizleri oldu?udur. ?kinci g?r?? ise stretch ?ncesi mutlaka jog at?lmas? gerekti?i yolundad?r.

Tarad???m?z literat?re bu konuda yap?lm?? ara?t?rmalarda net bir a??klama yoktur. Burada tercih antren?r?n al??kanl???na ba?l? olarak de?i?mektedir. Yukar?da s?ylendi?i gibi informel ?s?nman?n ard?ndan o bran?a ?zg? olan formel ?s?nmaya ge?ilir. Is?nman?n son safhas? formel hareketlerden olu?mal?d?r. Bu bran?a ?zg? yap?lan formel hareketlerin organizmaya olan etkileri ??yle ?zetlenebilir:.

a. Sportif aktivite s?ras?nda ?ncelikli olarak harekete kat?lan kaslar?n i?indeki kan ak??? ve kas ?s?s?n?n fizyolojik olarak optimum d?zeye gelmesi sa?lan?r

b. Bran?ta do?rudan kullan?lan n?ro-m?sk?ler (sinir-kas) mekanizmalar ve el-g?z koordinasyonu i?in haz?rl?k sa?lan?r.

7 - Stretching de germe s?resi ne olmal?d?r?

Stretching de germe s?resi, yap?lan germe hareketinin ?ekline g?re de?i?mektedir. Bob Anderson’a g?re bu s?re 4 saniye ile 60 saniye aras?nda de?i?ir. ?rne?in calf kas? (alt arka bacak kas?-bald?r) ve a?il tendonu i?in bu s?re 15-30 saniye iken, boyun kaslar?nda s?re 5 saniye olmaktad?r

8- Stretchingde ac? neyin ifadesidir?

Bir?ok insan germeyi, esnekliklerini daha ?ok art?rmak amac?yla yapmaktad?r. B?ylece stretch yaparken, gerdirebildikleri kadar, germe yapmaktad?r. Germe yap?lan kas sertle?ir. E?er germe s?ras?nda ac? hissedilirse, germe durdurulmal?d?r. Bir?ok sporcu genellikle ac?y?ncaya kadar germe yapar. Bu inan? onlarda a??r? germenin, esnetme yeteneklerini daha ?ok ve ?abuk art?raca?? yolundaki yanl?? bir mant?ktan kaynaklanmaktad?r. Bu yanl??t?r.

??nk?, germe s?ras?nda duyulan ac?, o kas grubunda bir mikrotravma oldu?unun g?stergesidir. A??r? germe (overstretch) mikroskobik dokular?n yaralanmas?na ve yara izlerinin olu?mas?na neden olur. E?er yara izleri ge?ici de?ilse, kas?n elastikiyetini azaltacak ve kasta ac? duyulmas?na neden olacakt?r. Bu noktada kas lifleri elastikiyetleri azalm??, elastik olmayan liflerin yerini al?r, yo?un yara izleri dokular?n kan dola??m?n? engeller ve b?ylelikle ta??y?c? sinir al?c?lar?n? rahats?z eder. Bundan dolay? ilgili kas liflerinde ve onu saran kas dokular?nda, daha ?ok yaralanmaya yol a?ar. Her a??r? germe sonucu, k?t? kan dola??m? olu?acakt?r.

Sonu? olarak ama?lanan hedeften uzakla??l?r. Daha fazla bir esneklik ama?lan?p bunun i?in yap?lan germe a??r? olursa, bu sefer tam tersi bir etki olu?turur. O kas grubunun esnekli?i azal?r. Sonu?ta, b?t?n a??r? germeler tehlikeli ve faydas?zd?r. Germe s?ras?nda duyulan ac? ise bu olumsuzlu?un ba?lang?c?n?n bir ifadesidir.

9- Stretching ile fleksibilite aras?ndaki fark nedir?

Stretch (germe) ve fleksibilite (esneme) kavramlar? s?rekli birbiri ile kar??t?r?lan kavramlard?r. Germede belirli bir s?re kaslar sabit durumda tutulur. Esnetmede ise kas s?rekli bir gev?er bir kas?l?r. Stretch, kas fleksibilitesinin (esnekli?i) geli?tirilmesi i?in uygulanan bir ?al??ma ?eklidir.

10- Warm-down (so?uma) gerekli midir?

Antrenman veya yar??ma sonras? so?uma ?ok ?nemli ve gerekli bir olayd?r. Her antrenman sonunda mutlaka yap?lmal?d?r. Organizma mutlaka ?s?nd?r?ld??? gibi so?utulmal?d?r.

So?uma bir aktif dinlenme ?eklidir. Burada kas ve kandan yorgunluk verici madde olan laktik asit(s?t asidi) aktif dinlenme ile daha s?ratle uzakla?t?r?l?r. Dolay?s?yla toparlanman?n daha ?abuk olmas? sa?lan?r.

Burada bir basketbol antrenman?n?n sonunda ?ut veya faul atma, futbol antrenman? sonu korner veya penalt? atma, voleybol antrenman? sonunda servis atma bir anlamda so?uma y?ntemidir. Ayr?ca bunlar?n d???nda jog veya stretch ile de so?uma yap?labilir. Unutulmamas? gereken tek ?nemli nokta so?uman?n mutlaka yap?lmas? gerekti?idir. So?uma s?resi minimum 10 dakika tutulmal?d?r

resimler i?in http://www.alyans.org.tr/index.asp?pg=se

Sayfa: « 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 »